Narodne kuhinje na sjeveru bez sistemske podrške države

Narodne kuhinje na sjeveru Crne Gore, koje postoje u tek nekoliko opština, zavise od donacija građana, preduzeća, humanitarnih organizacija i dijaspore. Tek sporadično određeni vid podrške stiže od lokalnih uprava, najčešće kroz budžetska izdvajanja koja nijesu uvijek stabilna niti dugoročno planirana.

Nijesu dio državnog sistema socijalne zaštite, a većinom ih organizuju vjerske zajednice, volonteri i nevladine organizacije. Taj model, koji za stotine porodica znači zagarantovan makar jedan obrok dnevno, nema institucionalno obezbijeđeno ni sistemski uređeno finansiranje. Ipak, uprkos brojnim izazovima, predstavljaju važan oslonac za mnoge porodice.

Kako su lani saopštili iz Mitropolije crnogorsko-primorske, crnogorska porodica iz Berlina pomaže rad narodnih kuhinja već više od deceniju. Ta pomoć je, kako su rekli, neophodna za funkcionisanje četiri narodne kuhinje koje Crkva vodi u Bijelom Polju, Beranama, Podgorici i na Cetinju. Prema podacima Opštine Bijelo Polje, u tom gradu postoje dvije javne kuhinje, a ove godine lokalnim budžetom opredijeljeno je ukupno 20.000 eura za njihovo finansiranje.

„Javnim pozivom koji planiramo da objavimo u tekućoj kalendarskoj godini saznaćemo da li ih postoji još i da li ima zainteresovanih da se bave ovim vidom pomoći našoj lokalnoj zajednici. Opština Bijelo Polje je budžetom za 2026. godinu, kroz stavku Pomoć narodnim kuhinjama, opredijelila sredstva u iznosu od 20.000 eura“, kazali su iz Sekretarijata za lokalnu upravu. Oni podsjećaju da nije prvi put da Opština pomaže javne kuhinje, ali da je ta podrška ranije realizovana prema zahtjevima vjerskih organizacija i nije bila posebna stavka u budžetu.

Za osam godina postojanja, Narodna kuhinja „Mileva Vojvodić“ u Bijelom Polju podijelila je više od 150.000 obroka. Dnevno obezbjeđuju 70 toplih obroka, dok oko stotinu porodica koje žive u udaljenim i nepristupačnim mjestima tromjesečno dobija pakete osnovnih životnih namirnica. U Bijelom Polju postoji i javna kuhinja „Obrok za sve“, pri Islamskoj zajednici Džemat Potkrajci, koja svakodnevno dostavlja obroke socijalno ugroženima, iznemoglim i starim licima, kao i djeci bez roditelja.

Broj korisnika Narodne kuhinje „Divna Veković“ u Beranama sve je veći, a tokom prethodne godine imala je oko 200 korisnika. Zahtjevi za otvaranje novih narodnih kuhinja u Beranama su stizali, ali za sada nema mogućnosti. Narodna kuhinja u Pljevljima, otvorena 26. septembra 2022. godine, funkcioniše zahvaljujući pomoći Opštine i Rudnika uglja, koji su izdvojili značajna sredstva.

Prošle godine donacija Rudnika iznosila je oko 10.000 eura, dok je iz opštinskog budžeta izdvojeno 70.000 eura. U Pljevljima se svakodnevno priprema blizu 200 toplih obroka, a pravo na obrok imaju građani sa najnižim prihodima, korisnici materijalnog obezbjeđenja porodice, kao i oni bez ikakvih primanja.

Međutim, narodne kuhinje na sjeveru nijesu privremeno humanitarno rješenje, već stvarna potreba velikog broja građana koji žive na ivici egzistencije. Njihov rad ne bi smio zavisiti isključivo od dobre volje donatora, već bi trebalo da postane dio zvaničnog sistema socijalne zaštite. Uvođenjem narodnih kuhinja u institucionalni okvir, država bi preuzela odgovornost za jedan od osnovnih uslova dostojanstvenog života – redovan obrok za socijalno ugrožene građane. Ovo bi značilo i bolju evidenciju korisnika, povezivanje sa centrima za socijalni rad i efikasnije usmjeravanje podrške onima kojima je najpotrebnija.