Femicid kao kvalifikovani oblik ubistva

Uvođenje femicida kao posebnog krivičnog djela ima smisla samo ako doprinosi većoj pravnoj sigurnosti i efikasnijoj zaštiti, a ne ako ostaje na nivou deklarativne poruke. Smatram da je prihvatljiviji pristup uvođenje femicida kao kvalifikovanog oblika ubistva, uz jasno definisan rodno zasnovan motiv kao otežavajuću okolnost. Time bi se postigla ravnoteža između potrebe da se pošalje jasna društvena poruka i obaveze da krivično pravo ostane precizno i primjenjivo – kazao je za Pobjedu prof. dr Miloš Vukčević, advokat.

Vukčević je istakao da Crna Gora nije daleko od normativnog uvođenja femicida, ali je, kako kaže, pitanje da li je to pravno nužno ili je prije svega političko i simboličko. Crnogorska vlast odavno najavljuje uvođenje femicida - ubistva žene koje je motivisano rodno zasnovanim nasiljem, kao posebnog krivičnog djela. Upravo zato što to nije učinjeno, nema ni zvaničnih podataka o broju femicida u našoj državi. Takvi zločini procesuiraju se kao krivično djelo 'ubistvo' ili 'teško ubistvo'. Samo prošle godine, prema podacima SOS telefona Nikšić, u Crnoj Gori ubijeno je pet osoba ženskog pola. Prema ranije objavljenim podacima, od 2019, za sedam godina, bilo je 19 ubistava žena.

Ministar pravde Bojan Božović kazao je početkom marta da je Crna Gora na korak od uvođenja femicida u Krivični zakonik i da se trenutno čeka mišljenje Evropske komisije na predložene izmjene tog zakonskog akta.

Kada je riječ o uvođenju femicida u krivično zakonodavstvo Crne Gore, Vukčević smatra da se nalazimo na prelomnoj tački – i normativno i društveno. 'Prije svega, važno je razjasniti da ubistvo žena već jeste kažnjivo kroz postojeće odredbe Krivičnog zakonika, uključujući i teže oblike ubistva. Međutim, ono što nedostaje jeste prepoznavanje specifičnog motiva – ubistva žene upravo zbog njenog pola, odnosno rodno zasnovanog nasilja koje ima kontinuitet i specifične obrasce', kazao je Vukčević.

Prema njegovim riječima, evropska praksa nije ujednačena. 'Neke države su uvele femicid kao posebno krivično djelo ili kvalifikovani oblik ubistva, dok druge to pitanje rješavaju kroz otežavajuće okolnosti ili posebne zakone o zaštiti od nasilja u porodici. Ključni standard dolazi iz 'Istanbul Convention', koja obavezuje države da obezbijede efikasan krivičnopravni odgovor na rodno zasnovano nasilje', istakao je Vukčević.

On smatra da, ukoliko se femicid uvede, to može biti i pravno nužno, ali i političko i simboličko. 'Sa stanovišta krivičnog prava, oprez je potreban. Krivično zakonodavstvo mora ostati zasnovano na principu zakonitosti i jasnoće normi. Uvođenje posebnog krivičnog djela ima smisla samo ako doprinosi većoj pravnoj sigurnosti i efikasnijoj zaštiti, a ne ako ostaje na nivou deklarativne poruke', naglašava Vukčević.

Podsjetio je da postoje mogućnosti izricanja dugotrajnih kazni zatvora, uključujući i kaznu dugotrajnog zatvora, te da uvođenje strožih kazni može imati preventivni efekat, ali samo po sebi nije dovoljno. 'Ključ je u efikasnoj primjeni zakona, blagovremenoj reakciji institucija i zaštiti žrtava prije nego što dođe do najtežih posljedica', zaključuje Vukčević.

Istraživački centar Skupštine objavio je da su femicid kao krivično djelo definisale Hrvatska, Italija, Kipar, Malta i Sjeverna Makedonija. Prema dokumentu 'Zakonski okvir za prevenciju femicida', Hrvatska je 2024. godine u krivično zakonodavstvo uvela djelo teškog ubistva ženske osobe, koje se kvalifikuje kao rodno zasnovano ubistvo, uz kaznu od najmanje deset godina ili kaznu dugotrajnog zatvora.

U okviru institucije ombudsmana za ravnopravnost polova 2017. godine osnovano je Posmatračko tijelo za sveobuhvatno nadgledanje, prikupljanje podataka, analizu slučajeva ubistava žena i izvještavanje 'Femicide Watch'. Ovim tijelom se nastoji pratiti rasprostranjenost ubistava žena sa rodnog aspekta, prikupljati i analizirati podatke u cilju uočavanja ključnih propusta koji dovode do ubistava žena od strane njihovih supruga, bivših i sadašnjih partnera.