Učionice u prizemlju škola i dalje izložene radonu, mjerenja u toku

Nakon naloga ekološkog inspektora, Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija angažovalo je Centar za ekotoksikološka istraživanja da izvrši mjerenja u 62 obrazovno-vaspitne ustanove, a rezultate se očekuju u aprilu 2026. godine.

Opsežna mjerenja rađena tokom školske 2016/2017. pokazala su da su najproblematičnije prostorije na prvim spratovima. Ekološki inspektor za zaštitu od zračenja donio je sredinom decembra prošle godine rješenja koja nalažu da se izvrše nova mjerenja koncentracije radona u prostorijama u kojima su ranije utvrđene povišene vrijednosti ovog radioaktivnog gasa.

Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija angažovalo je CETI u decembru 2025. godine da izvrši mjerenja u pomenutih 62 obrazovno-vaspitnih ustanova. Prema informacijama iz CETI-ja, mjerenje će trajati tri mjeseca, a prve rezultate očekujemo početkom aprila 2026. godine. Radon je radioaktivan gas bez boje, mirisa i ukusa, a njegovo prisustvo može se ustanoviti i kvantifikovati samo instrumentima.

Prema Pravilniku o granicama izlaganja jonizujućem zračenju, interventni nivoi za hronično izlaganje radonu iznose 200 bekerela po metru kubnom (Bq/m³) za novizgrađene stambene objekte, 400 Bq/m³ za postojeće, dok je za radna mjesta propisan nivo od 1.000 Bq/m³ srednje godišnje koncentracije radona u vazduhu.

Akademik Crnogorske akademije nauka i umjetnosti (CANU) Perko Vukotić u članku “Izloženost radonu učenika srednjih škola u Crnoj Gori” ističe da novije epidemiološke studije pokazuju porast rizika od kancera pluća pri dugotrajnoj rezidencijalnoj izloženosti koncentracijama radona iznad 300 Bq/m³.

Iz MPNI tvrde da se mjerenja radona u školama vrše kontinuirano od 1999. godine. Opsežno mjerenje je počelo u septembru 2016. i trajalo devet mjeseci. Zaključkom Vlade iz decembra 2018. godine, Ministarstvo prosvjete je bilo obavezano da do kraja 2019. godine pripremi Akcioni plan remedijacije škola, međutim pomenute aktivnosti nisu realizovane.

Vukotić naglašava da problemi sa radonom nijesu postojali na višim spratovima srednjih škola, ali je situacija u prizemlju značajno drugačija, sa koncentracijama radona dvostruko većim nego u stambenim zgradama.

Akademik preporučuje hitno provjetravanje prostorija u prizemlju, kao i premještanje nastave iz učionica sa koncentracijama radona iznad 1000 Bq/m³. Iz MPNI također ističu da je dio od 62 ustanove već rekonstruisan, dok će se preostali objekti planirati za rekonstrukciju u narednom periodu.

Procjene pokazuju da određene mjere rekonstrukcije, posebno one koje poboljšavaju energetsku efikasnost, mogu smanjiti koncentraciju radona u školama.