Skrining za rak grlića materice: Revizija otkrila brojne propuste

Državna revizorska institucija (DRI) utvrdila je da se nacionalni programi za rano otkrivanje raka grlića materice i raka debelog crijeva od 2011. do 2024. nijesu sprovodili efikasno. Revizija je pokazala da ti programi nijesu imali važeće vodiče ni operativne planove, niti funkcionalne registre, što onemogućava pouzdano mjerenje efekata. Prema podacima iz zdravstvenog sistema, većina slučajeva raka grlića materice otkriva se u inoperabilnoj fazi, a obuhvat skriningom pao je ispod četvrtine ciljne populacije.

Izvještaj DRI o uspješnosti nacionalnih programa ranog otkrivanja malignih bolesti u Crnoj Gori ukazuje na ozbiljne slabosti u javnom zdravlju. Doktor Branislav Radulović i doktor Milan Dabović, članovi nadležnog Kolegijuma DRI, ocijenili su da sprovođenje ovih programa nije bilo dovoljno efikasno, a organizacija i sprovođenje nijesu bili sistemski uređeni. "Država nije izgradila mehanizam koji može da dokaže da radi ono što je obećala - da rak otkriva ranije i smanjuje smrtnost", ističe se u izvještaju.

Prema podacima GLOBOCAN-a za 2022. godinu, stopa incidence raka grlića materice u Crnoj Gori iznosila je 12 na 100.000 žena, dok je stopa mortaliteta iznosila 6,3 na 100.000. Prema prognozama Svjetske zdravstvene organizacije, Crna Gora je 2020. godine imala najvišu dobno standardizovanu stopu smrtnosti u Evropi - 10,5 smrtnih slučajeva na 100.000 žena. U 2023. godini, 93 žene su imale novodijagnostikovani rak grlića materice, a u 61 odsto slučajeva bolest je otkrivena u inoperabilnom stadijumu.

Revizija DRI takođe ističe da nacionalni programi donijeti 2011. godine nijesu ažurirani, a da važeći nacionalni vodiči za sprovođenje skrininga nisu doneseni. Tokom perioda 2011–2024. nijesu postojali nacionalni propisi koji bi precizno uredili sprovođenje skrininga. U poslednje tri godine, 94.623 žene ispunjavale su kriterijume za pozivanje, ali je pozvano samo 42.911, što predstavlja 45,35 odsto ciljne populacije. Od pozvanih žena, 78,44 odsto se odazvalo.

U kontekstu obuke, DRI je naglasila da do sada nije organizovana posebna obuka kolposkopista za rad u okviru organizovanog programa skrininga. Revizija upozorava da je nizak obuhvat skrininga direktno povezan sa nedostatkom kadra i opreme, kao i nedovoljnom informisanošću o programima prevencije u pojedinim regijama. Preliminarni podaci pokazuju da je obuhvat ciljne populacije za skrining raka grlića materice u 2023. godini iznosio 20,31 odsto, dok je u 2024. godini pao na 15,80 odsto. Ovakva situacija zahtijeva hitne mjere kako bi se poboljšala efikasnost i obuhvat skrining programa.