Konstantin Veliki, rimski car i svetitelj rođen u Nišu

Na današnji dan, 311. godine, rimski car Konstantin Prvi Veliki milanskim ediktom priznao je hrišćanstvo u Rimskom carstvu. Flavije Valerije Konstantin Prvi, nazvan Konstantin Veliki, bio je prvi rimski car koji je u hrišćanstvu potražio oslonac i crkvi dao privilegije. On je najznačajniji među rimskim imperatorima rođenim na tlu današnje Srbije, u Naissus-u (Nišu).

Cara su 306. godine proglasili rimski legionari u Britaniji, nakon čega je u nizu sukoba savladao suparnike i sam zavladao zapadnim delom Rimskog carstva. Od 312. godine vladao je zajedno s carem Istočnog rimskog carstva Valerijem Licinijanom, a posle pobede nad njim 324. godine, sam je vladao celim carstvom do smrti 337. godine. S Licinijem je 313. godine izdao Milanski edikt o slobodi veroispovesti hrišćana.

Na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine, pomogao je Crkvi da suzbije arijevsku jeres, čime je okončao rasprave i ujedinjeno hrišćanstvo stavio pod svoju kontrolu. Osnovao je 330. godine Konstantinopolj, novu prestonicu Rimskog carstva. Konstantin Veliki (grčki: Κωνσταντίνος Α΄ ο Μέγας), puno ime: Flavije Valerije Konstantin Veliki (grčki: Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος ή Μέγας), rimski car - svetitelj, ukinuo je progonstva hrišćana i Crkve, bio je prvi hrišćanski car Rimskog carstva, sagradio je veliki broj hrišćanskih hramova, a crkveni bogoslužbeni dan - nedelju proglasio za državni praznik 321. godine.

Konstantin je doprineo širenju hrišćanstva i izvan granica Rimskog carstva, a Crkva ga je kanonizovala kao svetitelja, te nosi epitet 'ravnoapostolni'. Umro je u Nikomidiji 21. maja, kada se i praznuje, a sahranjen je u hramu Svetih Apostola u Carigradu 337. godine. Smatra se s pravom osnivačem hrišćanskog Vizantijskog carstva, jer je posle njega još deset vizantijskih careva nosilo njegovo ime - Konstantin.

Takva godina njegovog rođenja nije poznata, ali se pretpostavlja da je bila između 274. i 288. godine. Bio je sin Konstancija Hlora i svete Jelene, rođen u Medijani kod današnjeg Niša. Najpre je od 292. godine bio na dvoru cara Dioklecijana. Godine 306. godine umro mu je otac, a Konstantina su u gradu Jorku proglasili za cara i savladara. Car Maksencije pobedio je u poznatoj bici kod Milvijskog mosta u blizini Rima 312. godine. Ova pobeda povezana je sa Konstantinovim konačnim opredeljenjem za hrišćanstvo i zalažanjem za njega na nivou države.

Konstantinov biograf, episkop Jevsevije iz Kesarije u Palestini, kaže da je neposredno pred odlučujuću bitku Konstantin imao čudesno viđenje Krsta na nebu i reči 'ovim pobeđuj' (grč. εν τούτω νίκα). Sledeće godine, u gradu Mediolanumu (Milano u Italiji) zajedno sa svojim savladarom i zetom Likinijem izdao je poznati Milanski edikt o slobodi svih vera u Rimskom carstvu, pa među njima i slobodu hrišćanstva. Nakon toga, hrišćani su mogli na njega da računaju i u rešavanju mnogih problema unutar Crkve (npr. Donatov raskol ili Arijeva jeres).

Car je inicirao održavanje Crkvenog sabora u Arlu 314. godine. Posle pobede nad Likinijem 324. godine, Konstantin je sam zavladao celim carstvom. Sazvao je Prvi vaseljenski sabor 325. godine u Nikeji povodom Arijeve jeresi. Lično je otvorio rad Sabora i pomogao njegovom održavanju u svakom pogledu. Sve saborne odluke sprovodio je u delo na državnom nivou, što se vidi iz primera proterivanja jeretika Arija i njegovih pristalica.

Iako je svoje krštenje odlagao do pred smrt 337. godine, svrseno mu je pomogao hrišćanskoj Crkvi, a za prijatelje i savetnike imao je episkope - Jevsevija Kesarijskog, Jevsevija Nikomidijskog i Osiju Kordovskog.

Izgradnja 'Novog Rima' - Konstantinopolja (Carigrada) svakako su hrišćanski razlozi naveli cara da svoju državnu prestonicu iz Rima premesti na Istok, u bivši gradić Vizanijon na Bosforu. 324. godine je objavio svoju odluku da pretvori Vizanijon u Novi Rim, a 11. maja 330. godine ga je zvanično proglasio za novi glavni grad Rimskog carstva. Novo ime grada - Konstantinopolj postupno je ušlo u upotrebu još za života sv. Konstantina. Nova prestonica će ostati glavni grad Vizantije u narednih hiljadu godina, sa jednim kraćim prekidom 1204. godine, kada su grad okupirali i opljačkali, a stanovnike masakrirali rimokatolički vandali zapadne Evrope, u toku Četvrtog krstaškog pohoda.

Prema Ohridskom prologu, sveti car Konstantin i carica Jelena. Roditelji Konstantinovi bili su car Konstancije Flor i carica Jelena. Flor je imao još dece od druge žene, no od Jelene imao je samo ovoga Konstantina. Tri velike borbe imao je Konstantin kad se začari: jednu protiv Maksencija, tiranina u Rimu, drugu protiv Skita na Dunavu i treću protiv Vizantinaca. Pred borbu sa Maksencijem, kada je Konstantin bio u velikoj brizi i sumnji u uspeh svoj, javio mu se na danu presijani krst na nebu, sav okitjen zvezdama, i na krstu je stajalo napisano: 'ovim pobeđuj'. Car, zadivljen, naredio je da se skuji veliki krst, sličan onome što mu se javilo, i da se nosi pred vojskom. Silom krsta, on zadobija slavnu pobedu nad brojno nadmoćnim neprijateljem. Maksencije se udavi u reci Tibr. Odmah potom Konstantin izda znameniti Edikt u Milanu 313. godine, da prestanu gonjenja hrišćana.

Pobedivši Vizantinace, on sagradi divan prestoni grad na Bosforu, koji se od tada prozva Konstantinopolj. No pre toga Konstantin pade u tešku bolest prokaznu. Žrečevi i lekari savetovali su mu kao lek kupanje u krvi zaklane dece. No on to odbi. Tada mu se jave Apostoli Petar i Pavle i rekoshu mu da potraži episkopa Silvestra koji će ga izlečiti od strašne bolesti. Episkop ga pouči veri hrišćanskoj i krsti, i prokaza iščezne sa tela carevog. Kada nastade razdor u Crkvi zbog smutljivog jeretika Arija, car sazva I vaseljenski sabor u Nikeji 325. godine, gde se jeres osudi, a pravoslavlje utvrdi.

Sveti Jelena, blagočestiva majka careva, revnovala je mnogo za veru Hristovu. Ona poseti Jerusalim i pronađe Časni Krst Gospodnji, i sagradi na Golgoti crkvu Vaskrsenja i još mnoge druge crkve po Svetoj Zemlji. U svojoj osamdesetoj godini predstavi se ova sveta žena Gospodu 327. godine. A car Konstantin nadživi svoju majku za deset godina i upokoji se u svojoj šezdeset petoj godini u gradu Nikomidiji. Telo njegovo bi sahranjeno u crkvi Svetih Apostola u Carigradu.