Sabor i Sinod Srpske pravoslavne crkve: Ključni organi odlučivanja

Srpska pravoslavna crkva (SPC) ima složenu strukturu odlučivanja koja obuhvata Sabor i Sinod, dva ključna nivoa na kojima se donose važne odluke. Ove odluke uključuju izricanje disciplinskih mjera i priznavanje samostalnosti drugih crkava, a funkcionišu po sabornom principu, što znači da se o najvažnijim pitanjima odlučuje kolektivno.

Verski analitičar Željko Injac objašnjava za BBC da se Sabor SPC sastaje jednom ili dva puta godišnje, dok Sinod donosi odluke o aktuelnim pitanjima između sastanaka Sabora. Ove odluke kasnije moraju dobiti potvrdu Sabora, odnosno većine episkopa. Redovno zasedanje Sabora ove godine počinje 13. maja, a na njegovom dnevnom redu mogla bi se naći i tema statusa suspendovanog žičkog episkopa Justina, kao i osnivanje Srpskog pravoslavnog univerziteta „Sveti Sava”.

Postupak protiv Justina pokrenut je zbog sumnje da je „neovlašćeno osnovao tri privredna društva”, a pojedini ovu odluku tumače kao političku, s obzirom na to da je dozvolio studentima iz Novog Pazara da prespavaju u manastiru tokom antivladinih protesta.

Sabor se može opisati kao crkveni parlament, koji čine svi episkopi SPC. Pravo glasa imaju eparhijski episkopi, dok penzionisani episkopi obično ne učestvuju u glasanju. Sabor sazivaju patrijarh i Sinod, a episkopi raspravljaju o ključnim pitanjima za život crkve.

Sinod, s druge strane, funkcioniše kao izvršno telo SPC, a na njegovom čelu je patrijarh Porfirije. Članovi Sinoda su episkopi koje bira Sabor, a njegov zadatak je da se bavi tekućim pitanjima koja ne mogu čekati redovno zasedanje Sabora. Kao primer, Injac navodi pitanje priznanja samostalnosti Makedonske pravoslavne crkve 2022. godine, koje je moralo dobiti široku saglasnost episkopa SPC.

U Severnoj Makedoniji trenutno postoje najmanje dve pravoslavne crkve, a Makedonska pravoslavna crkva je postala autokefalna 2022. godine. Sabor SPC i Sveti sinod Vaseljenske patrijaršije priznali su ovu autokefalnost.

Princip saborstva postoji od samih početaka hrišćanske crkve i danas pravoslavne crkve funkcionišu po tom principu. SPC ima određeni stepen samostalnosti unutar pravoslavnog sveta, što znači da može donijeti odluke koje kasnije druge pravoslavne crkve mogu prihvatiti.

Injac ističe da su odluke SPC često bile usmjerene ka unutrašnjim pitanjima, organizaciji i rješavanju lokalnih problema, bez značajnijih promjena u kanonima ili bogoslužbenoj praksi. Odluke o Kosovu, na primer, više puta su potvrđivale da SPC ne prihvata Kosovo kao odvojeno od Srbije.

Osamnaest godina nakon proglašenja nezavisnosti, Kosovo je priznalo oko 100 zemalja, ali broj nije tačno poznat. Među zemljama EU koje nisu priznale Kosovo su Španija, Slovačka, Kipar, Grčka i Rumunija, dok svjetske sile kao što su Rusija, Kina, Brazil i Indija takođe ne priznaju njegovu nezavisnost.