Pijetet kao politički instrument u Nikšiću

Odbornici Skupštine opštine Nikšić usvojili su inicijativu da se u Nikšiću podigne spomen-obilježje heroini Joki Baletić . Istovremeno, usvojena je i inicijativa o uspostavljanju kulture sjećanja na žrtve ideoloških likvidacija počinjenih od strane komunističkog pokreta i režima tokom i neposredno nakon Drugog svjetskog rata, koja podrazumijeva i podizanje spomen-obilježja na lokaciji Kotor jama u Gornjem Polju, posvećenoj žrtvama stradalim u talasu ideoloških likvidacija početkom 1942. godine.

Na prvi pogled, dvije odluke, dva glasanja, dva legitimna pitanja.

Glasanje o inicijativi za Joku Baletić odvijalo se u atmosferi u kojoj je istovremeno razmatrana i druga inicijativa o kulturi sjećanja, koja je bila neposredno podstaknuta prvom. Time je otvoren prostor za političko uslovljavanje, kalkulisanje i pokušaj relativizacije inicijative koja se odnosi na Joku Baletić. Već uoči sjednice bilo je jasno da se ove dvije teme neće posmatrati odvojeno. U ranijim političkim porukama i nastupima odbornika moglo se prepoznati da će odnos prema jednoj inicijativi odrediti sudbinu druge.

I upravo tu prestaje priča o „slobodnom odlučivanju“, stvarnoj potrebi i pijetetu prema heroini Joki Baletić.

Jer kada se inicijativa koja nosi nesporan pijetet prema antifašističkoj borbi nađe u istoj političkoj ravni sa inicijativom koja otvara duboko podijeljena istorijska pitanja i koja bi morala biti predmet šire stručne i društvene rasprave, tada više nije riječ o vrijednostima, već o odnosu snaga.

Joka Baletić nije tek istorijska ličnost. Njeno ime nosi težinu ličnog herojstva i žrtve u borbi protiv fašizma. Upravo zato odluka o podizanju spomen-obilježja ne bi smjela biti predmet političkog taktiziranja. Ona pripada prostoru u kojem se ne pregovara i ne kalkuliše.

U Nikšiću se, međutim, pregovaralo. Kalkulisalo se. Otvaran je prostor za relativizaciju i, ono što je najproblematičnije, za revizionistička tumačenja istorije. U tom kontekstu, formulacija same inicijative dodatno otvara problem. Kroz sintagmu o „ideološkim likvidacijama počinjenim od strane komunističkog pokreta i režima“, nosioci antifašističke borbe i Narodnooslobodilačkog pokreta uvode se u okvir koji ih, makar implicitno, smješta u kontekst represije. Time se briše jasna granica između istorijske uloge antifašizma kao temelja slobode i kasnijih, složenih i spornih procesa koji zahtijevaju ozbiljnu i odvojenu analizu.

Podrška jednoj inicijativi postala je uslov za drugu. Pijetet je uveden u političku jednačinu. Odluka koja je morala biti donesena sama po sebi iskorišćena je kao okvir kroz koji je obezbijeđena podrška za drugu odluku.

Bez velike rasprave. Bez stručnog konsenzusa i relevantnih činjenica.

I, što je najvažnije, bez jasnog razdvajanja ta dva pitanja.

Nije sporno da svaka žrtva zaslužuje pijetet. Niti je sporno da se o istoriji mora govoriti. Sporno je kako se to radi. Sporno je kada se različita istorijska iskustva povezuju kroz politički interes, jer tada njihovo značenje prestaje da bude istorijsko i postaje političko.

Zato ovo nije samo priča o dvije inicijative.

Ovo je primjer načina na koji se oblikuje kultura sjećanja, ne kroz vrijednosti, već kroz političke aranžmane.

Odluke se donose većinom. Ali način na koji se do te većine dolazi često govori više od samog rezultata.

Jer onog trenutka kada se odluka koristi kao sredstvo za ostvarenje drugog cilja ona prestaje biti izraz stava i postaje instrument.

U Nikšiću se upravo to dogodilo.

I zato ključno pitanje nije da li je inicijativa usvojena.

Već po koju cijenu i u čijem političkom i istorijskom kontekstu.

Ivan Lj. Đurović, kolumnista portala Otvoreno

Mišljenja i stavovi kolumnista ne predstavljaju stavove redakcije Otvoreno.me. Otvoreno je zamišljen i pokrenut s ciljem da bude transparentan i svima dostupan medij, otvoren za različite teme i perspektive. Objavljujemo tekstove iz svih oblasti, uz jedini uslov da sadržaj ne krši važeće zakonske propise, ne ugrožava prava ili dostojanstvo drugih osoba i ne sadrži govor mržnje ili dezinformacije.