IJZ upozorava na rizik od epidemije malih boginja, potrebna hitna imunizacija

U Crnoj Gori postoji realan rizik od pojave i širenja epidemije malih boginja, rekli su iz Instituta za javno zdravlje (IJZ), ističući da trenutni podaci o vakcinisanju upozoravaju i da ukazuju na potrebu za hitnim povećanjem obuhvata imunizacijom.

Iz IJZ-a su Agenciji MINA kazali da ukupni obuhvat vakcinacijom prvom dozom MMR vakcine u Crnoj Gori pokazuje izražen pad u posljednjim godinama, posebno kod mlađih uzrasta. Prema njihovim podacima, kod generacija osnovaca (rođenih od 2011. do 2019. godine) obuhvat iznosi 87,1 odsto, dok je kod predškolaca (rođenih u periodu od 2020. do 2024) značajno niži i iznosi svega 51,3 odsto.

„Posmatrano po pojedinačnim godištima, bilježi se kontinuirani pad: 78,9 odsto među djecom koja su 2020. godište, 69,5 odsto (2021. godište), 56,4 odsto (2022), 35,3 odsto (2023) i svega 13,2 odsto (2024. godište), što ukazuje na ozbiljan trend smanjenja vakcinalnog obuhvata“, kazali su iz IJZ-a. Ovi podaci su posebno zabrinjavajući imajući u vidu da se kolektivni imunitet za bolesti koje se sprečavaju MMR vakcinom, poput morbila, smatra postignutim tek ukoliko je obuhvat vakcinacijom iznad 95 odsto.

Iz IJZ-a su ukazali da se, u suprotnom, značajno povećava rizik od pojave i širenja epidemija, naročito među najosjetljivijim grupama stanovništva. „Kada je riječ o Evropi, podaci Svjetske zdravstvene organizacije pokazuju da obuhvat prvom dozom MMR vakcine na nivou regiona iznosi približno 93–94 odsto u posljednjim godinama“, kazali su iz Instituta. Iako se radi o relativno visokom prosjeku, on i dalje ostaje ispod praga od 95 odsto koji je neophodan za postizanje kolektivnog imuniteta.

„Dodatno, ovaj prosjek prikriva izražene razlike među državama. Dok zemlje poput Portugala, Španije i Mađarske uglavnom dostižu ili se približavaju ciljnom obuhvatu, u državama kao što su Rumunija, Bugarska, Ukrajina i Bosna i Hercegovina obuhvat je značajno niži, što povećava rizik od pojave i širenja epidemija morbila na regionalnom nivou“, dodali su iz IJZ-a.

Trend odgađanja vakcinacije MMR vakcinom, koji je prisutan već duži niz godina, primjetan je i ove godine. Podaci ukazuju na to da značajan broj djece ne prima vakcinu u preporučenom uzrastu, čime se dodatno produbljuje problem niskog obuhvata. MMR vakcina se prima sa navršenih 12 mjeseci života, u periodu kada dijete treba da stekne pravovremenu zaštitu od morbila, zaušaka i rubele.

Iz Instituta su poručili da svako odlaganje vakcinacije produžava period u kojem je dijete nezaštićeno i direktno povećava rizik od obolijevanja, ali i od širenja infekcije u populaciji. „U kontekstu već sniženog obuhvata, odlaganje vakcinacije dodatno otežava dostizanje kolektivnog imuniteta, koji zahtijeva obuhvat iznad 95 odsto, i povećava vjerovatnoću pojave epidemija“, upozorili su iz Instituta.

Govoreći o obuhvatu MMR vakcinom u opštinama, oni su kazali da je kod djece rođene u periodu 2020–2024 (predškolci) najviši obuhvat u Gusinju (76,8 odsto), Andrijevici (76,1 odsto), Pljevljima (72,1 odsto) i Plavu (71,5 odsto), dok su najniži obuhvati evidentirani u Baru (42,1 odsto), Ulcinju (42,1 odsto), Zeti (42 odsto), Plužinama (38,6 odsto) i Budvi (36,6 odsto).

„Kada je riječ o školskom uzrastu (osnovci), najviši obuhvat bilježi se u Mojkovcu i Pljevljima, gdje dostiže oko 98 odsto, dok su najniže vrijednosti zabilježene u Budvi (72,4 odsto) i Baru (70,9 odsto)“, naveli su iz IJZ-a.

Na pitanje da li postoji rizik od epidemije malih boginja u Crnoj Gori, imajući u vidu podatke o broju vakcinisanih, iz te zdravstvene ustanove su odgovorili potvrdno. „Na osnovu postojećih podataka o obuhvatu vakcinacijom MMR vakcinom, postoji realan rizik od pojave i širenja epidemije malih boginja u Crnoj Gori“, naveli su iz IJZ-a.

Oni su istakli da posebno zabrinjava činjenica da je u mlađim kohortama, odnosno kod djece rođene u periodu 2020–2024, obuhvat prvom dozom MMR vakcine značajno ispod optimalnog nivoa i u pojedinim godištima izrazito nizak. „Takvi nivoi vakcinacije nijesu dovoljni za postizanje kolektivnog imuniteta, koji se smatra dostignutim tek kada je obuhvat iznad 95 odsto“, kazali su iz Instituta.

Prema njihovim riječima, dodatni rizik predstavlja i činjenica da su male boginje izuzetno zarazna bolest, pa je i mali pad obuhvata vakcinacijom dovoljan da omogući njihovu cirkulaciju u populaciji. „Zbog toga se trenutni podaci o vakcinisanju smatraju upozoravajućim i ukazuju na potrebu za hitnim povećanjem obuhvata imunizacijom“, naglasili su iz IJZ-a.

Tokom 2024. godine u Crnoj Gori registrovano je 35 slučajeva malih boginja, u prošloj 12, dok od početka ove godine nije registrovan nijedan slučaj te bolesti. Na pitanje šta je do sada urađeno kako bi se povećao obuhvat vakcinacijom, iz IJZ-a su kazali da se u Crnoj Gori s tim ciljem kontinuirano sprovode različite mjere usmjerene na informisanje i edukaciju roditelja.

„To uključuje organizovane aktivnosti u vrtićima, kroz koje se roditeljima pružaju jasne i provjerene informacije o značaju i bezbjednosti imunizacije, kao i šire javne kampanje putem medija i informativnih poruka na bilbordima“, naveli su iz te zdravstvene ustanove. Organizuju se dodatni termini vakcinacije u domovima zdravlja, kako bi se roditeljima omogućilo lakše i fleksibilnije vakcinisanje djece. Zdravstveni sistem sprovodi pozivne i podsjetne aktivnosti za roditelje djece koja nijesu vakcinisana ili su nepotpuno vakcinisana, uz aktivniji rad pedijatara i patronažnih službi na terenu.

„Važan korak predstavlja i nova zakonska regulativa kojom je boravak u vrtićima uslovljen uredno sprovedenom vakcinacijom djece, čime se dodatno podstiče poštovanje kalendara imunizacije i povećava obuhvat vakcinacijom“, naveli su iz Instituta.

Iako se te mjere sprovode kontinuirano, njihovi rezultati su djelimični i neujednačeni. U pojedinim starosnim grupama i opštinama bilježi se blago poboljšanje, ali ukupni obuhvat i dalje ostaje ispod nivoa potrebnog za kolektivni imunitet, što ukazuje na to da je potrebno dodatno intenziviranje aktivnosti i jačanje povjerenja u imunizaciju.

Upitani šta bi poručili roditeljima koji odlažu ili odbijaju da njihovo dijete bude vakcinisano MMR vakcinom, iz IJZ-a su rekli da je važno poručiti da je ta vakcina jedan od najsigurnijih i najefikasnijih načina zaštite djece od morbila, zaušaka i rubele, bolesti koje mogu imati ozbiljne komplikacije. „MMR vakcina se prima u uzrastu od navršenih 12 mjeseci života, jer u tom uzrastu postoji povećan rizik od obolijevanja i mogućnosti razvoja ozbiljnih komplikacija, pa je pravovremena imunizacija od ključnog značaja“, naglasili su iz Instituta.

Svako odlaganje vakcinacije ostavlja dijete duže nezaštićenim i povećava rizik od obolijevanja, ali i od širenja infekcije na drugu djecu i osjetljive osobe u zajednici. „Posebno je važno naglasiti da se kolektivni imunitet postiže tek kada je vakcinisano više od 95 odsto populacije, a trenutni obuhvati u Crnoj Gori ukazuju da se taj cilj ne dostiže u svim sredinama. Zbog toga je odgovorna odluka roditelja da vakcinišu djecu ključna ne samo za njihovo zdravlje, već i za zaštitu cijele zajednice“, poručili su iz IJZ-a.