Samo 13 zemalja na svijetu ima bezbjedan vazduh za disanje

Švajcarska kompanija za praćenje zagađenja 'IQAir' analizirala je podatke iz 9.446 gradova u 143 zemlje, regiona i teritorije. Utvrđeno je da se kvalitet vazduha globalno pogoršava, uglavnom zbog klimatskih promjena izazvanih ljudskim djelovanjem.

Dim od šumskih požara posebno je doprinio lošem kvalitetu vazduha u 2025. godini, zajedno sa pješčanim olujama i drugim ekstremnim vremenskim pojavama koje su pojačane sagorijevanjem fosilnih goriva. U najgoroj sezoni požara u istoriji EU, vatrene stihije su zahvatile Evropu i dostigli vrhunac u avgustu, uništavajući farme, šume i domove. Ekstremni vremenski uslovi izazvali su najmanje 43 milijarde eura kratkoročnih ekonomskih gubitaka širom kontinenta, usljed smrtonosnih toplotnih talasa, poplava i suša.

Svjetska zdravstvena organizacija postavlja bezbjedne granice za PM2.5 (fine čestice) zbog njihovog uticaja na zdravlje. Zbog svoje male veličine – manje od 2,5 mikrometara – ove čestice mogu da prodru duboko u pluća i uđu u krvotok. Povezuju se sa problemima disajnih organa, kardiovaskularnim bolestima i dugoročnim oboljenjima poput raka.

Samo tri evropske zemlje su 2025. ispunjavale bezbjedne smjernice, Andora, Estonija i Island. One su ispunile preporučenu godišnju granicu PM2.5 od 5 mikrograma po kubnom metru (µg/m³). One su među samo 13 zemalja i teritorija na svijetu koje su ostale u bezbjednim granicama.

Među ostalima su Australija, Barbados, Bermuda, Francuska Polinezija, Grenada, Nova Kaledonija, Panama, Portoriko, Reunion i Američka Djevičanska Ostrva. To znači da 130 od 143 analizirane zemlje – odnosno 91 odsto – ne ispunjava bezbjedne standarde.

Pet najzagađenijih zemalja su Pakistan (67,3 µg/m³), Bangladeš (66,1 µg/m³), Tadžikistan (57,3 µg/m³), Čad (53,6 µg/m³) i Demokratska Republika Kongo (50,2 µg/m³). Svih 25 najzagađenijih gradova na svijetu nalazi se u Indiji, Pakistanu i Kini, pri čemu Indija ima tri od četiri najzagađenija grada – uključujući i prvo mjesto.

Grad Loni u sjevernoj indijskoj državi Utar Pradeš imao je prosječnu godišnju koncentraciju PM2.5 od 112,5 µg/m³ – skoro 23 odsto više nego 2024. i više od 22 puta iznad smjernica Svjetske zdravstvene organizacije.

Istraživanje iz 2024. pokazalo je da su najveći izvori zagađenja saobraćaj, industrijske emisije, prašina sa puteva i nelegalno odlaganje otpada. Najčistije mjesto na listi bio je Nivautvil u Južnoj Africi, sa prosječnom godišnjom koncentracijom PM2.5 od samo 1,0 µg/m³. Nalazi se u prostranom i surovom području Namakvaland u regionu Karoo i poznat je među ljubiteljima cvijeća po svom godišnjem cvetanju.

Tokom 2025. godine u Evropi, 23 zemlje zabilježile su porast prosječnih godišnjih koncentracija PM2.5, 18 pad, a jedna je novododata u izvještaj. Zagađenje PM2.5 poraslo je za više od 30 odsto u Švajcarskoj i Grčkoj, Malta je zabilježila najveće smanjenje – skoro 24 odsto – djelimično zahvaljujući prelasku sa teških lož ulja na obnovljive izvore energije i mjerama za smanjenje saobraćajnog zagađenja.

'IQAir' takođe objavljuje rang-liste u realnom vremenu. Prije nekoliko dana, Pariz je bio među pet najzagađenijih gradova na svijetu, zajedno sa Pekingom, Dakom, Vuhanom i Seulom. London je takođe bio u prvih 10. Pozadinsko zagađenje od sagorijevanja fosilnih goriva – posebno u djelovima istočne Evrope i Balkana – takođe konstantno doprinosi lošem kvalitetu vazduha. Njemačka, Francuska, Holandija, Belgija, Velika Britanija i Irska bile su među zemljama koje su mogle biti pogođene u narednim danima.