CGO: Sutkinje češće izložene pritiscima, diskreditaciji i diskriminaciji

Centar za građansko obrazovanje (CGO), povodom 10. marta - Međunarodnog dana žena sudija, ukazuje da formalna zastupljenost žena u pravosuđu Crne Gore ne znači i stvarnu ravnopravnost u praksi, naročito kada je riječ o uslovima za rad i učešću u procesima odlučivanja. Podsjećaju da je ovaj dan ustanovljen Rezolucijom Generalne skupštine Ujedinjenih nacija iz 2021. godine, sa ciljem promovisanja pune i ravnopravne participacije žena u pravosuđu i ukazivanja na strukturne prepreke sa kojima se suočavaju unutar sudske vlasti. CGO podsjeća da ravnopravnost u pravosuđu ne podrazumijeva samo jednak pristup sudijskoj profesiji, već i jednake mogućnosti za profesionalni razvoj, napredovanje i obavljanje rukovodnih funkcija.

U praksi je, međutim, i dalje prisutan tzv. stakleni plafon, tj. nevidljive, nerijetko sistemske, prepreke koje sutkinjama otežavaju rad i dolazak do najviših sudijskih pozicija. Te prepreke nijesu normativne, već proizilaze iz ustaljenih institucionalnih praksi, rodnih stereotipa i često netransparentnih kriterijuma odlučivanja. navodi se u saopštenju koje potpisuje Rozana Vuljaj, asistentkinja na projektima.

Kao ključne podatke CGO navodi da, prema podacima OEBS-a, žene čine gotovo 62% sudija u Crnoj Gori, dok obavljaju nešto više od polovine svih viših sudijskih funkcija, uključujući i funkcije predsjednica sudova. Iako ovi podaci ukazuju na napredak u odnosu na ranije izvještaje, istovremeno potvrđuju da brojčana zastupljenost ne znači automatski i potpunu rodnu ravnopravnost, kao i da su potrebne dalje promjene kako bi se obezbijedila stvarna jednakost u napredovanju i donošenju odluka, navode iz CGO.

Na širi institucionalni kontekst ukazuje i Izvještaj Evropske komisije o Crnoj Gori za 2025. godinu, u kojem se konstatuje da, uprkos unaprijeđenom normativnom okviru, i dalje postoji jaz između formalnih rješenja i njihove primjene u praksi, uključujući i oblast rodne ravnopravnosti u institucijama od značaja za vladavinu prava. Evropska komisija naglašava potrebu jačanja institucionalne kulture, transparentnosti i mehanizama odgovornosti u pravosuđu radi efektivnog i ravnopravnog učešća žena u procesima odlučivanja.

Posebnu zabrinutost izaziva pojava da su sutkinje, naročito u predmetima od izraženog javnog interesa, često izložene javnim pritiscima, pokušajima diskreditacije i rodno obojenim napadima. Takvi pritisci ne ugrožavaju samo profesionalni integritet pojedinih sutkinja, već imaju i širi efekat zastrašivanja, koji može obeshrabriti preuzimanje odgovornijih funkcija ili kandidovanje za rukovodne pozicije. Izostanak jasne, vidljive i djelotvorne institucionalne zaštite u ovakvim slučajevima produbljuje osjećaj nesigurnosti i nejednakosti unutar sistema, naglašava CGO u saopštenju koje potpisuje Rozana Vuljaj.

CGO ističe da obilježavanje Međunarodnog dana žena sudija ne smije ostati na nivou simbolike. Nadležne institucije imaju obavezu da dosljedno i transparentno primjenjuju zakonom propisane kriterijume za izbor i napredovanje sudija, razvijaju rodno osjetljive politike unutar pravosudnih organa i efikasne mehanizme zaštite od pritisaka i diskriminacije. Samo kroz mjerljive promjene u praksi moguće je osigurati da ravnopravnost postane stvarno, a ne samo normativno načelo, zaključuju iz CGO.