Sjećanje na dan koji je promjenio svijet: 11. septembar 2001.

Tog 11. septembra 2001. godine oteta su četiri putnička aviona, koji su korišćeni kao navođeni projektili. Na mjestu koje se danas zove ,,ground zero“ ili nulta tačka, 2.606 ljudi izgubilo je život, kada su se dva aviona zakucala u Kule bliznakinje u Njujorku. Avion koji je udario u Pentagon ubio je 184 osobe. Četvrti avion oboren je u Pensilvaniji, a preživjelih nije bilo među 59 putnika.

Bio je utorak, 11. septembra 2001. godine kada su napadači samoubice oteli američke putničke avione i zakucali se u dvije kule Svjetskog trgovinskog centra u Njujorku. Treći oteti avion udario je u sjedište američke vojske nadomak Vašingtona. Četvrti oteti avion srušio se u Pensilvaniji prije nego što je udario u neki od ciljanih objekata. Poginulo je i povrijeđeno na hiljade ljudi, a napad je ostavio posljedice širom planete, piše BBC.

Četiri aviona koja su letjela iznad istočne obale Amerike bila su oteta istovremeno. Učinila je to mala grupa otmičara. Zatim su iskorišćeni kao džinovski navođeni projektili za udaranje u legendarne zgrade u Njujorku i Vašingtonu. Dva aviona udarila su u Kule bliznakinje Svjetskog trgovinskog centra u Njujorku. Drugi udar uslijedio je 17 minuta poslije prvog. Zgrade su se zapalile, zarobivši ljude na gornjim spratovima i obavivši grad dimom. Za manje od dva sata, obje zgrade od 110 spratova srušile su se u ogromnom oblaku dima. Treći avion uništio je zapadno krilo Pentagona – džinovskog sjedišta američke vojske nadomak prijestonice Vašingtona. Četvrti avion srušio se na poljanu u Pensilvaniji pošto su putnici pružili otpor. Vjeruje se da su otmičari planirali da napadnu zgradu Kapitola u Vašingtonu.

Živote je izgubilo ukupno 2.977 ljudi, ne računajući 19 otmičara, odnosno napadača. Većina žrtava stradala je u Njujorku. Stradalo je svih 246 putnika i članova posade u sva četiri aviona. U Kulama bliznakinjama u Njujorku poginulo je 2.606 ljudi – tokom napada ili kasnije od povreda zadobijenih u napadu. U udaru aviona u Pentagon poginulo je 125 ljudi. Najmlađa žrtva bila je dvogodišnja Kristina Li Henson, a najstarija 82-godišnji Robert Norton, oboje putnici u avionima. Kada je prvi avion udario, procjenjuje se da je u dvije kule bilo oko 17.400 ljudi. Niko nije preživio iznad zone udara u Sjevernoj kuli, ali je 18 ljudi uspjelo da pobjegne sa spratova iznad zone udara u Južnoj kuli. Među žrtvama su bili građani 77 različitih zemalja. Njujork je izgubio 441 pripadnika spasilačkih službi. Hiljade ljudi je bilo povrijeđeno ili je kasnije oboljelo od bolesti povezanih sa napadima. Među njima su bili i vatrogasci koji su radili u toksičnim ruševinama.

Islamistička ekstremistička mreža Al Kaida isplanirala je napade iz Avganistana. Predvođena Osamom bin Ladenom, Al Kaida je krivila SAD i njihove saveznike za sukobe u muslimanskom svijetu. Vjeruje se da je plan osmislio istaknuti član grupe Halid Šeik Muhamed i da je pomogao u regrutovanju pilota, od kojih su neki bili obučavani u SAD. Otmice je izvršilo 19 ljudi. Organizovali su se u tri tima od po pet i jednom od po četiri člana, u avionu koji se srušio u Pensilvaniji. Petnaest otmičara bili su državljani Saudijske Arabije, poput bin Ladena. Dvojica su bila iz Ujedinjenih Arapskih Emirata, jedan iz Egipta, a jedan iz Libana.

Manje od mjesec dana nakon napada, tadašnji američki predsjednik Džordž Buš poveo je invaziju na Avganistan, uz podršku međunarodne koalicije, s ciljem da iskorijeni Al Kaidu i uhvati bin Ladena. Međutim, američke snage su tek 2011. godine locirale i ubile bin Ladena u susjednom Pakistanu. Halid Šeik Muhamed uhapšen je osam godina ranije, 2003. godine, u Pakistanu. Al Kaida još postoji. Najviše je prisutna u podsaharskoj Africi, ali i dalje ima članove u Avganistanu. Američke trupe napustile su Avganistan 2021. godine, poslije gotovo 20 godina, što je probudilo strahovanja da bi islamistička mreža mogla da se vrati.

Rođen u Kuvajtu, Halid Šeik Muhamed studirao je inženjerstvo u SAD prije nego što se borio u Avganistanu tokom 1980-ih. FBI ga je već tražio prije napada 11. septembra zbog učešća u drugim bombaškim akcijama i spriječenim napadima. Poslije hapšenja 2003. godine, Muhamed je proveo tri godine u tajnim zatvorima CIA, gdje je bio izložen brutalnim tehnikama ispitivanja. Nakon toga je poslat u američku pomorsku bazu Gvantanamo na Kubi, gdje je ostao do danas. Vojni sud u bazi već više od decenije razmatra da li i kako može da mu se sudi za ulogu u ovom napadu, zbog zabrinutosti da bi njegov tretman dok je bio u američkom pritvoru mogao da podrije dokaze protiv njega. U januaru 2025. godine očekivalo se da se on i druga dvojica optuženih – Valid Muhamed Salih Mubarak bin Ataš i Mustafa Ahmed Adam al Havsavi – izjasne krivima za učešće u napadima. U zamjenu bi izbjegli smrtnu kaznu i umjesto toga služili doživotnu kaznu bez mogućnosti uslovnog otpusta. Međutim, dan prije ročišta američki federalni žalbeni sud zaustavio je čitav proces kako bi razmotrio zahtjev američke vlade da se odustane od te nagodbe, za koju je vlada tvrdila da bi izazvala „nepopravljivu“ štetu. U julu 2025. godine sud je formalno odbacio nagodbu. Nije jasno šta će se dalje dešavati u slučaju.

U godinama poslije napada bezbjednost letenja značajno je pooštrena širom svijeta. U Americi je osnovana Administracija za bezbjednost transporta (TSA) kako bi se pojačala sigurnost na aerodromima i u avionima. Bilo je potrebno više od osam mjeseci da se raščisti „Nulta tačka“ – mjesto na kojem su se nalazile srušene Kule bliznakinje. Na tom mjestu danas se nalaze memorijalni centar i muzej, a ponovo su izgrađene zgrade, samo drugačijeg dizajna. Sa 541 metrom, završeni centralni dio kompleksa Svjetskog trgovinskog centra, poznat kao Kula slobode, viši je od originalne Sjeverne kule, koja je bila visoka 417 metara. Na rekonstrukciju Pentagona utrošeno je nešto manje od godinu dana, a zaposleni su se vratili u kancelarije u avgustu 2002. godine.