Planeta kao tamni automobil: Kako smanjenje zagađenja utiče na UV zračenje

U Evropi, pojačano UV zračenje postaje veliki problem, a nova studija otkriva gdje, kada i zašto se to dešava. Prostor sa pojačanim UV zračenjem proteže se od južnih zemalja, poput Grčke, preko centralnih djelova Skandinavije, do istočne Centralne Evrope, uključujući Poljsku i Slovačku. Samo su srednji i južni dijelovi Pirinejskog poluostrva ostali gotovo nepromijenjeni.

Glavni uzrok raka kože, ultraljubičasto zračenje Sunca, u porastu je u skoro cijeloj Evropi. Istraživanje pokazuje da je povećanje UV zračenja različito u zavisnosti od lokacije, godišnjeg doba i mjernih stanica. U urbanim sredinama sa boljim kvalitetom vazduha zabilježeni su posebni porasti, dok su zimski mjeseci zabilježili najveće povećanje UV zračenja.

Autori studije ističu da čak 80 odsto porasta UV zračenja ima veze sa smanjenjem oblačnosti, dok se 20 odsto pripisuje smanjenju zagađenja vazduha. Istraživanje je sprovedeno između 2013. i 2022. godine uz pomoć podataka sa 40 stanica i satelitskih mjerenja. Vodio ga je Alojz Šmalvizer iz Veterinarskog medicinskog univerziteta u Beču, u saradnji sa njemačkim Saveznim zavodom za zaštitu od zračenja.

Smanjenje zagađenja dovelo je do čistijeg vazduha, ali je istovremeno uklonilo čestice koje su djelovale kao prirodni štit od UV zračenja. Ove čestice su bile ključne za formiranje kišnih oblaka, koji blokiraju sunčeve zrake. Manjak oblaka omogućava brže zagrijavanje planeta, a njemački istraživači su slikovito opisali planetu kao tamni automobil, gdje bi uklanjanje aerosola drastično ubrzalo zagrijavanje.

Studija takođe pokazuje da UV zračenje raste brže tokom zimskih mjeseci nego ljeti. Čišćenje vazduha je eliminisalo zaštitu, što dovodi do većih nivoa UV zračenja na tlu. Snijeg na planinama dodatno pojačava UV zračenje refleksijom.

Procjene sugerišu da bi povećanje UV zračenja moglo povećati učestalost nemelanomskog raka kože za 24 odsto ukoliko se ne promijene navike. U Evropi, najzastupljeniji tip kože je onaj koji je najosjetljiviji na UV zračenje.

Pored opasnosti za ljudsko zdravlje, naučnici upozoravaju da povećano UV zračenje ugrožava i prirodu, narušavajući balans fotosinteze kod biljaka. To može negativno uticati na poljoprivrednu produktivnost u Evropi.

Neki naučnici razmatraju tehnologiju sijanja oblaka i solarni geoinženjering kao moguća rješenja, ali su to još uvijek predmet debata. Do tada, preporučuje se zaštita od sunca i boravak u hladu kako bismo se prilagodili novim okolnostima.