Jedinstvenost crnogorskog ustanka 13. jul

Od nekadašnjih julskih ustanaka u pet jugoslovenskih republika, test vremena je prošao samo crnogorski 13. jul. Nigdje više nema nekadašnjih „antifašističkih julskih vatri“. Čak ni u vreme Jugoslavije nije se mogla raširiti teza da je jedini pravi narodni ustanak protiv okupatora bio onaj crnogorski.

Na današnji dan, decenijama se u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini proslavljao Dan ustanka, ali odavno nije praznik. Nisu ni nekadašnji ustanci u Srbiji – 7. jul, ni u Sloveniji – 22. jul. Od „julskih antifašističkih vatri“, kako su se u doba Jugoslavije nazivala obilježavanja ustanka, ostao je samo Dan ustanka u Crnoj Gori – 13. jul. Međutim, on je svake godine pod konstantnim udarom revizionista.

Promjene nasljeđa Jugoslavije, uključujući i negativne aspekte, počele su u Sloveniji i Hrvatskoj. Slovenija je 1991. uvela Dan otpora protiv okupatora 27. april kao službeni državni praznik. Bez polemika, prihvaćen je argument da je dotadašnjim praznikom, 22. julom, obilježavan „prvi partizanski pucanj“, čija žrtva nije bio okupatorski vojnik, već Slovenac Franc Žnidaršič.

U Hrvatskoj, 1991. je donesen novi Zakon o blagdanima u kojem Dan ustanka – 27. jul više nije bio praznik. Uveden je Dan antifašističke borbe – 22. juni. U Bosni i Hercegovini, praznovanje Dana ustanka kao državnog praznika ukinuto je 1992. godine. U Srbu, Dan ustanka obilježava se kontroverzno, dok su zločini ustanika prema hrvatskom i bošnjačkom stanovništvu ostali u sjećanju.

U Srbiji, 7. jul više nije praznik. 2001. godine ukinuto je praznovanje Dana ustanka, a 2021. godine ponovo je uvedeno, ali kao Dan ustanka proglašen je 31. avgust, kada je četnička jedinica napala njemačku posadu u Loznici.

Crna Gora i Sjeverna Makedonija jedine su postjugoslovenske države koje su zadržale datume kao praznike Dana ustanka. 13. jul u Crnoj Gori i 11. oktobar u Makedoniji predstavljaju obilježavanje pravog ustanka protiv okupatora.

U zaključku, 13. jul 1941. predstavlja jedinstvenost crnogorskog ustanka protiv stranog vojnika, što ga čini trnom u oku revizionista. Njihov cilj je da promijene narativ o antifašizmu, a pokušaji revizionizma su očigledni.