Premijer Gruzije optužuje opoziciju

Predśednik vlade Gruzije Iraklije Kobahidze optužuje opoziciju da je pokrenula „antikampanju protiv Gruzijske pravoslavne crkve” u vezi sa predstojecim izborom novoga katolikosa-patrijarha.

Gostujući u emisiji „Imedi LIVE”, premijer je naglasio da „proces izbora poglavara mora biti nezavisan, i svi to moraju povjeriti crkvenim tijelima, koja donose odluku”. Prema njegovim riječima, „vlasti se ne miješaju u ovaj proces, što se ne može reći za naše unutrašnje političke protivnike”. Premijer je napomenuo da su neke TV i „takozvani stručnjaci” već pokrenuli „otvoreni napad na Gruzijsku crkvu”, „kampanju, antikampanju, povezanu sa procesom izbora katolikosa-patrijarha, i to je, naravno, nezdrava pojava”.

U mandatu Kobahidzea, koji je i šef vladajuće stranke Gruzijski san - Demokratska Gruzija, zemlja je pretrpjela regres, uz nasilje i mučenje demonstranata koji se protive politikama vladajuće stranke i pomaku ka autoritarizmu. Kobahidze optužuje Zapad da gura Gruziju na „otvaranje drugog fronta” i pridruživanje rusko-ukrajinskome ratu. On je 28. novembra 2024. objavio da vlasti zemlje napuštaju pregovore o pridruživanju Evropskoj uniji do 2028. godine, što je dovelo do nastavka protesta opozicije. Ocjenjuje se da je Kobahidze uglavnom nominalna figura na čelu gruzijske vlade i u krajnjoj liniji je odgovoran – Bidzini Ivanišviliju, finansijeru stranke Gruzijski san, milijarderu i oligarhu koji je široko priznat kao de facto vladar Gruzije. Od 2024. godine, Ivanišvili je sankcionisan od SAD i nekoliko zemalja Evropske unije „zbog podrivanja gruzijske demokratije – i unaprijeđenja interesa Ruske Federacije”.

Katolikos-patrijarh Gruzije Ilija II umro je 17. marta 2026, u 93. godini života. On je bio poglavar Gruzijske pravoslavne crkve od 25. decembra 1977. godine, dok je Gruzija bila republika u SSSR-u. Tokom njegovog mandata, Gruzijska pravoslavna crkva je početkom 1990. godine dobila kanonski tomos o obnovljenoj autokefaliji od Vaseljenske patrijaršije. Docnije, nakon deklasifikacije arhiva KGB-a, ispostavilo se da sadrži biografske podatke Ilije II kao agenta „Iverieli”, regrutovanog 10. januara 1967. godine.

U roku od 40 dana od smrti katolikosa-patrijarha, mjestobljustitelj – v.d. patrijarha, a to je sada mitropolit Šio Mudžir – obavezan je da sazove sinod, koji uključuje sve aktivne episkope Gruzijske pravoslavne crkve. Sinod bira tri kandidata za patrijarha i njihova imena podnosi na razmatranje pomjesnome saboru, koji uključuje i sveštenstvo i laike. Mitropolit Šio ima reputaciju navodnog vođe promoskovske frakcije unutar episkopata. Gruzijski stručnjaci navode mitropolite Jakova Jakobačvilija, Danila Datuašvilija i Gerasima Šarašenidzea kao moguće alternative, koji su svi bili lojalni Iliji II i nijesu posebno naklonjeni Moskvi, ocijenio je ruski vjerski analitičar Aleksandar Soldatov.

Ceremonijom sahrane Ilije II u Tbilisiju načalstvovao je vaseljenski patrijarh Vartolomej. Sahrani su prisustvovali i delegacija Moskovske patrijaršije, koja nije sasluživala sa Vartolomejem u kontekstu ruskog jednostranog prekida kanonskog i liturgijskog opštenja s Vaseljenskom patrijaršijom još iz 2018.

Crkva Gruzije, koja se službeno naziva: Gruzijska apostolska autokefalna pravoslavna crkva, jedna je od najstarijih jurisdikcija. Prema predanju, njeni korijeni se mogu pratiti od hristijanizacije Iverije i Kolhide od strane apostola Andreja u 1. vijeku nove ere, odnosno sv. Nine u 4. vijeku. Godine 1801. Kraljevinu Kartl-Kaheti okupirala je i anektirala Ruska carevina. Do 1811. godine, ruske su vlasti ukinule autokefalni status Crkve Gruzije. Nakon svrgavanja cara Rusije Nikolaja II 1917. gruzijski su episkopi jednostrano obnovili autokefaliju svoje Crkve. Tokom sovjetskog perioda, stotine hramova su zatvorene, a mnogi gruzijski klirici su ubijeni. Katolikos Ilija II održao je kontakte sa Moskovskom patrijaršijom uprkos agresiji Rusije na Gruziju u avgustu 2008. godine.

Kandidat za novoga katolikosa-patrijarha, prema ustavu Crkve Gruzije, mora ispunjavati sljedeće kriterijume: gruzijske nacionalnosti, episkop, posjedovati teološko obrazovanje i značajno iskustvo u crvenome upravljanju, imati između 40 i 70 godina. Svaki član sinoda ima pravo da predloži jednog patrijaršijskog kandidata, uključujući i sebe. Tri arhijereja koji na sinodu dobiju najveći broj glasova kandidovaće se za patrijarha na pomjesnome saboru. Ukoliko nijedan kandidat ne dobije više od polovine glasova, biće održan drugi krug glasanja.

Crkva Gruzije, sa preko 3 miliona sljedbenika u zemlji, ima 49 eparhija u zemlji i inostranstvu, od kojih su neke sada bez episkopa. U jeku uzavrelih unutrašnjih političkih borbi u Gruziji, 2021. godine stotine dokumenata vezanih za sveštenstvo Gruzijske pravoslavne crkve postale su javno dostupne na internetu, otkrivajući operacije nadzora državne bezbjednosti. Prema Gruzijskoj pravoslavnoj crkvi, „veliki dio objavljenih dokumenata izgleda da je falsifikovan; u nekim slučajevima, laž i istina su pomiješani, dok su neki dijelovi zaista istiniti”. Tokom parlamentarnih izbora 2024. godine, najavljivana je iz partije Gruzijski san – Demokratska Gruzija mogućnost ustavnoga amandmana kojim bi se pravoslavlje odredilo kao državna religija, što je izazvalo sumnje kod Gruzijske pravoslavne crkve o mogućem ugrožavanju njene nezavisnosti.