Na putu ka EU: Crna Gora, Albanija i Srbija suočavaju se s izazovima

Crna Gora, Albanija i Srbija suočavaju se s ključnim izazovima na svom putu ka članstvu u Evropskoj uniji (EU), posebno u oblasti vladavine prava. Prema procjenama iz Brisela, napredak u zatvaranju poglavlja ne može biti dovoljan ako se ne ispune specifična mjerila u oblastima 23. i 24., koja se otvaraju prva i zatvaraju posljednja. 'Nepovratne reforme u ovim oblastima su uslov da partneri u proširenju napreduju', navode iz Evropske komisije.

Marta Kos, EU komesarka za proširenje, naglasila je tokom susreta s crnogorskim premijerom Milojkom Spajićem da je potrebno imati nezavisno pravosuđe i medije, ističući da se po tim pitanjima nikada neće praviti kompromis. Recentni potezi crnogorske Skupštine, usvajanjem kontroverznih zakona o unutrašnjim poslovima i Agenciji za nacionalnu bezbjednost, dodatno su zakomplikovali ambicije Crne Gore da postane 28. članica EU.

Evropska komisija je ocijenila da izmjene zakona nisu u skladu s Opštom uredbom o zaštiti podataka i Direktivom o sprovođenju zakona. Kritike opozicije i civilnog društva usmjerene su na potencijalno olakšavanje političkog uticaja na policiju, dok se od Crne Gore očekuje imenovanje članova Sudskog savjeta, centralnog tijela pravosuđa.

U Srbiji, EU je jasna u svojim kritikama nakon usvajanja pravosudnih zakona koji su, prema njihovim riječima, ograničili nezavisnost pravosuđa. Aleksandar Vučić je reagovao na te tvrdnje, ističući stagnaciju Srbije na putu ka EU, dok su zakoni koje je potpisao dodatno udaljili zemlju od evropskih standarda.

Albanija, koja je otvorila sva pregovaračka poglavlja, suočava se s problemima u oblasti vladavine prava, uključujući odbijanje Skupštine da ukine imunitet bivšoj potpredsjednici vlade optuženoj za korupciju. Odbijanje tog zahtjeva može uticati na daljnje procese pridruživanja.

U kontekstu ovih izazova, postavlja se pitanje može li EU 'progledati kroz prste'. Florian Biber ističe da je teško odvojiti politička razmatranja od mjerila vladavine prava. Evropska komesarka Marta Kos naglašava da status predvodnika u procesu pristupanja nije zagarantovan bez kontinuiranih reformi.

Na kraju, moguće je da EU uspostavi zaštitne mehanizme kako bi osigurala da nove članice poštuju vladavinu prava, ali nema garancije da se neće dogoditi nazadovanje nakon pridruživanja, kao što su to iskustva pokazala u Mađarskoj i Poljskoj.