Model seizmičke povredljivosti zgrada u Crnoj Gori

Profesori Građevinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, prof. dr Jelena Pejović i prof. dr Nina Serdar, razvili su novi naučni model koji istražuje kako će zidane zgrade u Crnoj Gori reagovati na jak zemljotres. Ovaj model procjenjuje vjerovatnoću oštećenja različitih tipova zidanih objekata u zavisnosti od jačine zemljotresa.

Istraživanje je objavljeno u časopisu Bulletin of Earthquake Engineering na platformi Springer Nature. Autori rada su F. Aloschi, M. Polese, M. Gaetani d’Aragona, G. Tocchi, J. Pejović i N. Serdar. Ovaj rad fokusira se na tri najzastupljenije vrste zidanih objekata u Crnoj Gori: nearmirana kamena zidarija, nearmirana zidarija od opeke i uokvirena zidarija. Za svaku od ovih kategorija razvijene su tzv. krive povredljivosti, matematički modeli koji pokazuju kolika je vjerovatnoća da objekat pretrpi određeni nivo oštećenja pri određenom intenzitetu podrhtavanja tla.

Kako navode iz Univerziteta Crne Gore, posebnost ovog istraživanja leži u načinu na koji je model napravljen. Autori su kombinovali teorijske pretpostavke sa postojećim modelima iz Srbije, Slovenije i Italije, prilagođavajući ih crnogorskim uslovima. Ključni korak bio je povezivanje tih modela sa stvarnim podacima o oštećenjima iz zemljotresa 1979. godine. U radu se navodi da su analizirani podaci za oko 40.000 objekata, od čega je više od 37.000 bilo zidanih, što je omogućilo da se model zasnuje na realnom stanju građevinskog fonda.

Istraživanje pokazuje da seizmička povredljivost zgrada zavisi od više faktora, a ne samo od materijala. Među ključnim faktorima su tip nosećeg sistema, spratnost, vrsta međuspratne konstrukcije i vrijeme izgradnje, odnosno propisi koji su važili u trenutku gradnje. Zbog toga model ne posmatra zidane zgrade kao jedinstvenu kategoriju, već ih detaljnije razvrstava prema konstruktivnim osobinama.

Konačni rezultat rada je heuristički model povredljivosti, nazvan EXPLORA, koji kombinuje iskustvo iz regiona, ekspertske procjene i empirijske podatke iz zemljotresa. Model je razvijen za zidane objekte, dok autori napominju da još nema dovoljno podataka za armiranobetonske zgrade kako bi se sprovela slična analiza. Ovaj rad predstavlja pokušaj da se postojeća znanja o seizmičkoj povredljivosti objedine i prilagode konkretnim uslovima u Crnoj Gori, oslanjajući se na istorijska iskustva i savremene metode modeliranja.