Okupljanje u Herceg Novom povodom godišnjice Deportacije

Akcija za ljudska prava (HRA), Centar za građansko obrazovanje (CGO) i Centar za žensko i mirovno obrazovanje - ANIMA, pozivaju na memorijalno okupljanje u ponedjeljak, 25. maja 2026. godine, u podne, ispred Centra bezbjednosti Herceg Novi, u znak obilježavanja godišnjice ratnog zločina Deportacije bosansko-hercegovačkih izbjeglica iz Crne Gore 1992. godine.

U saopštenju se navodi da okupljanje organizuju kao izraz savjesti crnogorskog društva, u znak sjećanja na žrtve zločina i u cilju podrške njihovim porodicama. 'Godinama se zalažemo za kažnjavanje odgovornih za ovaj zločin, kao i za to da se žrtvama podigne spomenik i da država uspostavi 25. maj kao Dan sjećanja na žrtve zločina Deportacije. Nastavićemo da to činimo i ove godine', ističe se u saopštenju.

Prema dostupnim zvaničnim dokumentima, crnogorska policija je u maju i junu 1992. godine nezakonito uhapsila najmanje 66 Muslimana-Bošnjaka iz Bosne i Hercegovine, koji su u Crnu Goru izbjegli od rata, a zatim ih isporučila vojsci Srpske Republike u BiH. Samo dvanaestoro je preživjelo izručenje u koncentracione logore. Iz Herceg-Novog su deportovani i 33 Srba i trojica Hrvata, ali nije poznato da je neko od njih stradao od posljedica deportacije.

Prema istraživaču ovog ratnog zločina, Šekiju Radončiću, deportovano je mnogo više izbjeglica, a u svojoj knjizi 'Kobna sloboda' navodi podatak od 143 deportovanih izbjeglica, od kojih 105 Bošnjaka. Dana 25. maja 1992, jedna grupa uhapšenih izbjeglica je autobusom iz sabirnog centra u Herceg-Novom upućena u KPD Foča, koji je imao obilježja koncentracionog logora. Dva dana kasnije, druga grupa uhapšenih iz Herceg-Novog je sprovedena autobusom na teritoriju Republike Srpske, gdje su svi Bošnjaci ubijeni u okolini Bratunca.

U saopštenju se navodi da je Crna Gora 2008. godine za 200 članova porodica žrtava platila naknadu štete zbog nezakonitog djelovanja crnogorske policije. 'Da su nezakonito uhapšeni i izručeni kao taoci utvrđeno je i pravosnažnom krivičnom presudom u Crnoj Gori, kao i presudom Haškog tribunala', dodaju iz HRA, CGO i ANIMA.

Oni su takođe naveli da su 2011. godine uputili tri inicijative: da se proglasi Dan sjećanja na žrtve Deportacije, da se podigne spomen obilježje žrtvama i da crnogorska policija uputi izvinjenje. 'Prošle godine, povodom obilježavanja 33 godine od Deportacije, održan je sastanak sa predsjednikom Opštine Herceg Novi, koji je izrazio spremnost da podrži inicijativu o podizanju spomen-obilježja žrtvama', piše u saopštenju.

Iz HRA, CGO i ANIMA su kazali da je 25. aprila organizovan sastanak sa predstavnicima lokalnih vlasti i ministarkom kulture, gdje je istaknuta spremnost za obilježavanje sjećanja na žrtve. Pozivaju medije i građane Herceg Novog da se pridruže memorijalnom okupljanju i pruže podršku porodicama žrtava.