Štedi li država na najranjivijima?

Nakon višemjesečnog zastoja u radu socijalno-ljekarskih komisija, onkološkim pacijentima i roditeljima djece sa autizmom počela su da stižu rješenja da su odbijeni za državnu pomoć. U odlukama se taj stav pravda novim Pravilnikom o bližim uslovima za ostvarivanje osnovnih materijalnih davanja iz socijalne i dječje zaštite i medicinskim indikacijama za ostvarivanje prava na materijalno obezbjeđenje, dodataka za njegu i pomoć, ličnu invalidninu i naknadu zarade za rad sa polovinom radnog vremena.

Iz nevladinih organizacija koji zastupaju prava najtežih pacijenata, ali i djece sa autizmom upozoravaju da problem nije isključivo u pojedinačnoj procjeni komisije, već Pravilniku koji je, ocjenjuju, “sistemski eliminisao najugroženije kategorije pacijenata”. Ističu i da ih brine nezasjedanje komisija zbog čega korisnici, tvrde oni, nijesu mogli ostvariti svoja prava, “što ih je ostavilo na cjedilu”.

Iz Ministarstva socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, na čijem je čelu Damir Gutić, poručuju da djeca i osobe sa autizmom nijesu zakinuti, ali nijesu odgovorili na pitanja u vezi sa onkološkim pacijentima. Kazali su da su tokom 2025. imali sastanke sa roditeljima djece iz spektra autizma, istakavši da smatraju da ih novi Pravilnik ne zakida.

Direktorica nevladine organizacije (NVO) “Diši” Maja Gardašević kazala je “Vijestima” da je “najveći problem što su novim Pravilnikom onkološki pacijenti praktično izbrisani iz medicinskih indikacija za ostvarivanje prava”. “U ranijem pravilniku maligne neoplazme bile su jasno prepoznate, čak i terminalne faze bolesti, dok ih u novom dokumentu više nema. To znači da danas osoba koja prolazi hemioterapije, ne može samostalno da funkcioniše, hrani se, održava higijenu ili ustane iz kreveta - više nije prepoznata od sistema kao lice kojem je potrebna tuđa njega i pomoć”, saopštila je Gardašević.

Ističe da ih posebno zabrinjava što i ljekari u komisijama tvrde da su “vezani” novim Pravilnikom, kao i da kod onkoloških pacijenata “praktično moraju da daju negativna mišljenja, jer karcinomi nijesu više jasno navedeni kao osnov za ostvarivanje prava”. Gardašević je dodala da je “najopasnije to što se iza administrativnih formulacija kriju stvarni ljudski životi”.

Goran Laković ispred NVO “Niste sami” smatra da rješenja komisija za dodjelu tuđe njege i pomoći utiču i na drugu ranjivu kategoriju društva - djecu i osobe sa autizmom. “Mnogo je slučajeva djece sa autizmom, koja su u prethodnom periodu odbijana za ličnu invalidninu. Većinom su ta prava dobijala tek na drugostepenim komisijama ili nakon sudskih presuda. Ono što nas posebno brine u posljednje vrijeme je nezasjedanje tih komisija, zbog čega korisnici nisu mogli ostvariti svoja prava, što ih je ostavilo na cjedilu”, kazao je Laković.

Iz Ministarstva, međutim, kažu da su nova pravila omogućila širi pristup pravima i otklonio određene probleme koji su ranije postojali u praksi. “Fokus izmjena bio je upravo na tome da se omogući ostvarivanje prava većem broju djece iz spektra autizma, posebno onima koji ranije nijesu mogli da ostvare status zbog načina procjene oštećenja organizma.”