Analiza CDT-a: Demografija Crne Gore od obnove nezavisnosti do danas

Crna Gora je, iako je od obnove nezavisnosti napredovala u nekim demografskim oblastima, postala država u kojoj društvo ubrzano stari, a regioni su sve više nejednaki. Ovo pokazuje analiza demografskih kretanja koju je za CDT napisala predsjednica Društva statističara i demografa Crne Gore, Gordana Radojević. Analiza je pripremljena u okviru dijaloga koji CDT sa Insitutom Damar pokreće povodom obilježavanja 20 godina nezavisnosti.

Prema analizi, Crna Gora bilježi relativnu stabilnost ukupnog broja stanovnika, uz napredak u ključnim demografskim i razvojnim pokazateljima. Ukupan broj stanovnika povećan je za 1,7 odsto, a očekivano trajanje života produženo je za više od pet godina. Stope smrtnosti odojčadi i djece višestruko su smanjene, sa 11 odsto na 1,6 odsto. Broj visokoobrazovanih lica više je nego udvostručen, što ukazuje na značajan napredak u kvalitetu ljudskog kapitala.

Jedna od najpozitivnijih transformacija u prethodne dvije decenije odnosi se na unapređenje obrazovne strukture stanovništva. Broj visokoobrazovanih lica povećan je sa 61,8 hiljada u 2003. na 133,9 hiljada u 2023. godini, dok je broj lica bez škole ili sa nepotpunim osnovnim obrazovanjem smanjen sa 21,2 hiljade na svega 4,2 hiljade.

Ipak, stopa prirodnog priraštaja je niža. Broj živorođenih smanjen je sa 7.531 u 2006. na istorijski minimum od 6.910 u 2025. godini, dok je broj umrlih porastao sa 5.968 na 6.398. Posljedično, prirodni priraštaj smanjen je za gotovo dvije trećine, sa 1.563 na 512 lica godišnje, a stopa prirodnog priraštaja opala je sa 2,5 odsto na svega 1,0 odsto.

Jedan od ključnih problema, prema analizi, jesu negativni migracioni tokovi. Emigracija se ubrzava posljednjih 10 godina. U periodu 2015–2019. iz Crne Gore emigriralo je 8.499 lica, dok je u periodu 2020–2023. taj broj porastao na 15.506, prema podacima Uprave za statistiku. Tokom 2023. godine, Crnu Goru je napustilo gotovo 7.000 lica, što predstavlja najveći godišnji emigracioni odliv u novijoj statističkoj evidenciji.

Zabrinjavajuće je što emigracioni tokovi dominantno obuhvataju mlado i radno sposobno stanovništvo, čime emigracija direktno utiče na fertilitet, tržište rada i dugoročni razvojni potencijal zemlje.