Crna Gora najugroženija u Evropi po MMR vakcinaciji

Crna Gora se suočava sa ozbiljnim problemom u oblasti vakcinacije, budući da trenutni obuhvat MMR vakcine kod djece rođene 2024. godine iznosi svega 13,2 odsto, što je najniži nivo u Evropi i među najnižima u svijetu. Ova situacija značajno povećava rizik od epidemije malih boginja, kako upozorava šef predstavništva UNICEF-a u Crnoj Gori, Mikele Servadei.

Povodom Svjetske nedjelje imunizacije, UNICEF je saopštio da je obuhvat vakcinacije kod djece rođene 2013. godine iznosio 88 odsto, što ukazuje na opasan i strmoglav pad. MMR vakcina, koja štiti od malih boginja, zauški i rubeole, daje se sa navršenih 12 mjeseci života. Da bi se postigao kolektivni imunitet protiv malih boginja, neophodno je vakcinisati više od 95 odsto populacije. Crna Gora je od tog praga udaljena više nego ijedna druga evropska država.

Na globalnom nivou, male boginje svakodnevno odnose skoro 300 života. Razlozi opadanja obuhvata su širenje dezinformacija, nepovjerenje roditelja i nedovoljna informisanost, kao i izazovi u dostupnosti kvalitetnih zdravstvenih usluga. Prema podacima Instituta za javno zdravlje (IJZ) Crne Gore, više od 18.000 djece predškolskog uzrasta nije primilo nijednu dozu MMR vakcine.

Podaci pokazuju dosljedan i kontinuiran pad vakcinacije. Kod generacija osnovaca, rođenih između 2011. i 2019. godine, obuhvat prvom dozom iznosi 87,1 odsto, dok je kod predškolaca, rođenih od 2020. do 2024. godine, obuhvat gotovo prepolovljen i iznosi 51,3 odsto. S obzirom na pojedinačna godišta, obuhvat opada linearno: za 2020. godište iznosi 78,9 odsto, za 2021. godište 69,5 odsto, za 2022. godište 56,4 odsto, za 2023. godište 35,3 odsto, dok je kod djece rođene 2024. godine pao na 13,2 odsto.

Podaci Svjetske zdravstvene organizacije pokazuju da je obuhvat MMR vakcine u evropskom regionu u posljednjim godinama bio približno 93 do 94 odsto, iako ostaje ispod praga od 95 odsto neophodnog za kolektivni imunitet. Razlike među zemljama su značajne, jer Portugal, Španija i Mađarska dostižu ili se približavaju ciljnom obuhvatu, dok niži obuhvati postoje u Rumuniji, Bugarskoj, Ukrajini i Bosni i Hercegovini.

Među opštinama u Crnoj Gori, najviši obuhvat zabilježen je u Gusinju (76,8 odsto), dok su najniži obuhvati evidentirani u Baru i Ulcinju (po 42,1 odsto), Zeti (42 odsto), Plužinama (38,6 odsto) i Budvi (36,6 odsto). Epidemija malih boginja u Crnoj Gori nije teorijska prijetnja, s obzirom na to da je u septembru 2024. godine proglašena epidemija morbila u Podgorici, Budvi i Rožajama.

U 2024. godini registrovano je 35 slučajeva malih boginja, dok je u 2025. godini još 12 slučajeva. Podaci ukazuju na to da su sve osobe oboljele u toj godini bile nevakcinisane. Trend odgađanja vakcinacije MMR vakcinom predstavlja problem koji traje već godinama, dok najmlađa kohorta, djeca rođena 2024. godine, počinju sa istom polaznom pozicijom kao i godište prije nje.

Vlada je ovog februara usvojila izmjene Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, kojima je obavezna potvrda o sprovedenoj vakcinaciji uvedena kao uslov za upis i pohađanje predškolskih ustanova. Ipak, organizovani otpor dijela roditelja, koji sumnjaju u vakcinaciju, dodatno komplikuje situaciju. UNICEF upozorava da Crna Gora ne može priuštiti daljnje nazadovanje u zaštiti djece od bolesti koje se mogu spriječiti. Pravo djece na zdravlje treba da bude nacionalni prioritet.