Knjiga o crnogorskoj arhitekturi

Knjiga „Crnogorska arhitektura 1945–1970: Refrakcije korbizijanskog principa“ Slavice Stamatović-Vučković i Danila Bulatovića promovisana je sinoć u organizaciji Matice crnogorske na Arhitektonskom fakultetu u Podgorici.

Urednik izdanja, generalni sekretar Matice crnogorske Ivan Ivanović, istakao je da je crnogorsku arhitekturu naznačenog perioda neizostavno sagledavati kroz prizmu društveno-političkih i ideoloških prilika u ondašnjoj državi.

Ovakvom stavu u prilog ide i mišljenje istoričara koji evoluciju moderne arhitekture vide kao socijalni rad, blisko povezan s projektom modernosti, ali i društvenih i političkih revolucija. Kako god, arhitekte i urbanisti stvaraju u poslijeratnim prilikama socijalističkog sistema i vlasti koja je htjela da stvori „novo“ društvo i „novog socijalističkog čovjeka“.

Komunistička partija je bila zainteresovana za svaki oblik umjetničkog stvaralaštva, pa je time i arhitektura morala imati svoju društvenu ulogu u kontekstu vladajuće ideologije i novog ideološkog obrasca. Od umjetnika i stvaralaca se očekivala angažovanost na polju ostvarenja definisanih ciljeva – rekao je Ivanović.

On je dodao da će centralizovani koncept kulturne politike, afirmisan u socijalističkoj Crnoj Gori neposredno nakon Drugog svjetskog rata, pretrpjeti izvjesne izmjene početkom 50-tih. One su značajno smanjile stepen centralizacije i kontrole na polju stvaralaštva uopšte.

„Otklon od sovjetskog iskustva i tzv. socrealizma otvoriće prostor za kreativnije i slobodnije stvaralaštvo. Mijenja se u to vrijeme i odnos prema motivima u stvaralaštvu i okreće novim umjetničkim pravcima“, naveo je istoričar Adnan Prekić.

Pored definisanog ideološkog obrasca, to je period sveukupnog neuporedivog razvoja i prosperiteta crnogorskog društva, sve do osamdesetih godina proteklog vijeka, kada je započeo širok proces urbanizacije i modernizacije.

Bogo Zupančič iz ljubljanskog Muzeja za arhitekturu govorio je o jugoslovenskim arhitektama koji su sarađivali s Korbizjeom, ističući koliko se malo promoviše arhitektura našeg podneblja. Predložio je da se moderna arhitektura bolje promoviše na globalnoj sceni.

Nevena Novaković s Univerziteta u Banja Luci osvrnula se na digitalizaciju arhivske građe, naglašavajući njen značaj za zaštitu i konzervaciju nasljeđa. Rifat Alihodžić s Arhitektonskog fakulteta UCG istakao je važnost literature za arhitekturu i nedostatak knjiga na ovu temu kod nas.

Autorka Slavica Stamatović-Vučković zahvalila je saradnicima i partnerima koji su omogućili nastanak ove knjige, naglašavajući potrebu za prepoznavanjem nasljeđa arhitekture druge polovine 20. vijeka. Danilo Bulatović je razložio publikaciju po poglavljima, ističući da su Korbizijevi principi transformisani i prilagođavani lokalnim uslovima.