Kad majčinstvo prekine djetinjstvo

Prema posljednjim podacima Instituta za javno zdravlje (IJZ), koje su im za 2024. dostavile zdravstvene ustanove, od ukupno 6.707 rođenih beba, 146 su rodile majke starosti od 15 do 19 godina.

Tokom proteklih 15 mjeseci u bolnici u Bijelom Polju nije bilo prekida trudnoće kod maloljetnih djevojaka i djevojčica, a isti je slučaj i sa KBC Kotor i Berane, dok cetinjska bolnica i KCCG nijesu odgovorili na pitanja.

Fana Delija, aktivistkinja, ističe da realnost pokazuje da se trudnoća nameće i mnogo mlađim djevojčicama od onoga što statistika pokazuje. Tokom 2024. godine, pet maloljetnica porodilo se u privatnim klinikama.

Oko 140 maloljetnih djevojčica i djevojaka godišnje postanu majke u Crnoj Gori. Dok se u nekim slučajevima trudnoća dešava u okviru partnerskih odnosa među vršnjacima, u drugim je riječ o ugovorenim brakovima i ispunjavanju “bračne obaveze”. Većina njih suočava se s prekidom djetinjstva i drastičnim smanjenjem mogućnosti za završavanje obrazovanja.

Prema posljednjim podacima IJZ, od 6.707 rođenih beba u 2024. godini, 146 su rodile majke starosti od 15 do 19 godina. U 2023. godini, od 6.800 rođenih, majke mlađe od 19 godina evidentirane su u 140 slučajeva.

Javne zdravstvene ustanove obavljaju prijave porođaja, uključujući opšte bolnice i Klinički centar, kao i domove zdravlja sa porodilištima i privatne zdravstvene ustanove. U 2024. godini, 196 prijavljenih porođaja dolazi iz privatnih zdravstvenih ustanova, pri čemu je petoro novorođenčadi od majki starosti od 16 do 19 godina.

Tokom prošle godine u Opštoj bolnici Nikšić porodilo se šest maloljetnica. U toj ustanovi su kazali da ukoliko porodilja ne želi da zadrži bebu, obavještavaju Centar za socijalni rad opština Nikšić, Plužine i Šavnik. Takođe, u Nikšiću su tokom 2024. godine obavljena dva prekida trudnoće uz saglasnost jednog roditelja.

U bjelopoljskoj Opštoj bolnici evidentirano je šest porođaja maloljetnica u prethodnih 15 mjeseci. Kada su u pitanju maloljetničke trudnoće, ustanove navode da prilikom stupanja u brak, maloljetne djevojke dobijaju saglasnost od suda, a u slučaju da nijesu u braku, roditelj ili staratelj potpisuju saglasnost.

Iz KBC Kotor su kazali da se tokom 2025. i tri mjeseca 2026. godine porodila jedna maloljetna djevojka, uz obavještavanje Centra za socijalni rad. U bolnici u Pljevljima, tokom istog perioda, porodile su se dvije maloljetnice.

Iz KBC Berane su odgovorili da se u proteklih 15 mjeseci porodilo pet maloljetnih djevojaka. Naglašavaju da su obično u pitanju redovno kontrolisane trudnoće, uz pojačanu pažnju i empatiju.

S obzirom na alarmantne situacije, UNICEF upozorava da su dječji brakovi kršenje ljudskih prava koje pogađa oko jedne od pet djevojčica širom svijeta, uzrokujući prestanak školovanja i povećan rizik od nasilja.

Fana Delija od 2011. godine se bori sa problemom dječijih ugovorenih brakova u Crnoj Gori, naglašavajući da se u mnogim slučajevima radi o prisilnim trudnoćama. Njena iskustva pokazuju da se djevojčice često suočavaju s preprekama da ostanu trudne zbog svoje dobi.

Delija ističe da se u slučajevima ugovorenog braka ne radi o neželjenoj trudnoći, već se od djevojčica očekuje da budu majke. Praksa pokazuje da se takve djevojčice vraćaju roditeljima ukoliko nisu u mogućnosti da ostanu trudne zbog svoje dobi.

Osim toga, Delija navodi slučajeve gdje su djevojčice premlade za “bračne dužnosti”, što uključuje i situacije u kojima su bile u fizičkom kontaktu sa starijim muškarcima.

Direktorica Centra za romske inicijative ukazuje na to da se problemi maloljetničkih trudnoća i brakova često ne prepoznaju na vrijeme, naglašavajući važnost uloge škole i nastavnika u prepoznavanju i rješavanju ovih problema.

Preporučuje se veća edukacija o seksualnom i reproduktivnom zdravlju, kako bi se spriječile neželjene posljedice koje mogu nastati usled nedostatka informacija.