Objava fotografija tokom privođenja: kršenje prava ili pravo javnosti da zna?

Objavljivanjem fotografija tokom privođenja, osumnjičeni se neriјetko unaprijed osuđuju, naročito ako te fotografije prate senzacionalistički kontekst i sugestivni komentari, smatraju stručnjaci. Društvo profesionalnih novinara (DPNCG) predložilo je da se u Etički kodeks unese odredba da su novinari i mediji dužni da poštuju pretpostavku nevinosti na način što će s naročitom pažnjom i obazrivo objavljivati fotografije i video zapise osumnjičenih lica nastale tokom hapšenja i privođenja.

Ombudsman Siniša Bjeković ističe da se svaki slučaj individualno tretira budući da to pitanje nije riješeno nacionalnim zakonodavstvom. Advokat Veselin Radulović napominje da osobe čiji su identiteti i snimci objavljeni imaju pravo na pravnu zaštitu, piše Portal RTCG. Zaštitnik ljudskih prava i sloboda Siniša Bjeković upozorava da su mediji dužni da čuvaju pretpostavku nevinosti. Da li je povrijeđeno pravo na privatnost, po njegovom mišljenju, zavisi od više faktora. “Balansira se između javnog interesa javnosti da sazna i privatnosti. Ako je informacija ili slika pribavljena iz službenih izvora, tj. ako je fotografisanje imalo drugu namjenu, po pravilu je povreda. Od značaja je i ličnost koja se fotografiše: da li je javna ili ne, da li informacija koja prati fotografiju ima uporište u dokumentima (ne u sumnji) i više drugih faktora”, kazao je ombudsman za Portal RTCG.

U praksi Evropskog suda je, kako navodi Bjeković, više obraćanja gdje su autori informacije bili sankcionisani pa su tražili zaštitu slobode izražavanja. “Od značaja su i fotografije koje su dospjele u javnost, tj. šta je predstavljeno njima. U svakom slučaju nema unaprijed zadanog standarda ukoliko to pitanje nije riješeno nacionalnim zakonodavstvom, tako da se svaki slučaj individualno tretira”, kaže Ombudsman.

Predsjednica DPNCG-a Mila Radulović upozorava da se u posljednje vrijeme u većini medija objavljivanjem ovakvih fotografija osumnjičeni unaprijed osuđuju i prije pravosnažne sudske presude, što nije uloga medija. “Kad se hapše bivši funkcioneri pod sumnjom za zloupotrebu državne imovine i državne kase, ali i pripadnici organizovanih kriminalnih grupa – posebno oni povezani sa dijelovima vlasti, nema dileme da je pravo javnosti da zna. Ali granica mora da postoji. Fotografije sa privđenja, sa lisicama na rukama, objavljuju se bezbroj puta u medijima, čak i kad je informacija po osumnjičenog pozitivna. To kod konzumenata medijskog sadržaja već stvara zaključak i preduvjerenje da su ti ljudi krivi”, kaže Radulovićeva.

Ona smatra da ne smijemo stvarati takvu praksu jer to nije vladavina prava, niti poštovanje ljudskih prava. Zato je DPNCG u proceduri dopune Etičkog kodeksa novinara i novinarki predložilo da se unese odredba koja bi tretirala tu problematiku. “Zahvaljujući profesorki Aneti Spajić, koja je takođe dio Radne grupe kao i ja ispred DPCNG, formulisali smo predlog koji će nadamo se imati podršku medija. Ovako glasi ta formulacija: Novinari i mediji su dužni da poštuju pretpostavku nevinosti na način što će s naročitom pažnjom i obazrivo objavljivati fotografije i video zapise osumnjičenih lica nastale tokom hapšenja i privođenja, kojima se stvara percepcija krivice i time doprinosi stigmatizaciji i ponižavajućem tretmanu prije pravosnažne sudske presude“, kaže Radulović.

Ona napominje da je formirana Radna grupa pri Savjetu Evrope koji uskoro organizuje panel na koji će biti pozvani urednici i zainteresovani za promjene Etičkog kodeksa. Advokat Veselin Radulović objašnjava da kršenje pretpostavke nevinosti nastaje kada se lice koje je tek privedeno ili osumnjičeno u javnosti predstavlja kao krivo prije pravnosnažne sudske odluke. “Objavljivanje fotografija i snimaka privđenja, posebno uz senzacionalistički kontekst ili sugestivne komentare, može dovesti do stigmatizacije i narušavanja časti i ugleda, što je u suprotnosti i sa pravom na pravedno suđenje. Dodatno, učestale neprikladne javne izjave političara koje unaprijed afirmišu hapšenja ili impliciraju krivicu predstavljaju nedopustiv uticaj na tok postupka i podrivaju povjerenje u nezavisnost pravosuđa. Takva praksa je problematična i sa aspekta podjele vlasti”, kaže on.

Napominje da lica čiji su identiteti i snimci objavljeni imaju pravo na pravnu zaštitu, uključujući podnošenje tužbi za naknadu nematerijalne štete zbog povrede ugleda, časti i privatnosti, kao i eventualno zbog povrede ličnih podataka, u skladu sa standardima Evropskog suda za ljudska prava i domaćim zakonodavstvom. “Granica između prava javnosti da bude informisana i prava pojedinca ogleda se u testu proporcionalnosti između javnog interesa i ljudskih prava pojedinaca. Mediji imaju pravo izvještavati o događajima od javnog značaja, ali su dužni to činiti bez prejudiciranja krivice, uz poštovanje dostojanstva i identiteta lica, naročito u ranim fazama postupka”, kazao je advokat.