Socio-emocionalne vještine kao temelj razvoja učenika

Socio-emocionalne vještine predstavljaju temelj kvalitetnih interpersonalnih odnosa i suštinski su važne za cjeloviti razvoj ličnosti učenika, njihova akademska postignuća i dobrobit u budućem ličnom, profesionalnom i društvenom životu, saglasni su direktorica Zavoda za školstvo Raba Hodžić i direktor Obrazovnog centra Plužine Goran Gojković.

Hodžić je u intervjuu Agenciji MINA rekla da škola bezuslovno treba da razvija vještine kao što su komunikacija, empatija, poštenje, tolerancija, optimizam, timski rad, strpljenje, kreativnost i zahvalnost. „Razvijanjem socio-emocionalnih vještina izgrađujemo etos škole kao bezbjedne, podsticajne i prijatne sredine za sve učesnike i učesnice obrazovno-vaspitnog procesa“, kazala je Hodžić.

Ona je naglasila da razvijene socijalne i emocionalne vještine kod djece razvijaju rezilijentnost na negativne uticaje, jačaju mentalno zdravlje i pozitivan stav prema univerzalnim vrijednostima, kao što su ljubav, istina, pravda, sloboda i jednakost.

Gojković je u intervjuu Agenciji MINA kazao da savremeno obrazovanje implicira razvoj integralne ličnosti učenika, ne samo receptivno učenje. „U tom kontekstu, posebno je važno razvijati i njegovati univerzalne vrijednosti i vrline, odnosno socio-emocionalne vještine – empatiju, poštenje, odgovornost, strpljenje, samokontrolu, toleranciju, sposobnost interakcije i saradnje i komunikacijske vještine“, poručio je Gojković.

On je naveo da te kompetencije predstavljaju temelj kvalitetnih interpersonalnih odnosa, kao i ličnog i profesionalnog razvoja učenika.

Odgovarajući na pitanje koliko nastavnici u Crnoj Gori, uz obimno gradivo, mogu da posvete pažnju razvoju socio-emocionalnih vještina učenika i da li je vaspitna uloga škole u sjenci obrazovne, Hodžić je kazala da većina crnogorskih škola, pored obaveznog programa, organizuje dodatne aktivnosti i projekte koji podstiču razvoj tih vještina.

Ona je navela da to uključuje radionice, projekte za prevenciju nasilja i diskriminacije i one koji razvijaju socijalnu svijest, volontiranje i ekološke akcije, ističući značaj individualnog rada sa djecom i mladima uz podršku školskog pedagoga i/ili psihologa.

„Implementacija ovih programa umnogome zavisi od kapaciteta obrazovno-vaspitnih ustanova, dostupnih resursa i motivacije nastavnika i nastavnica“, rekla je Hodžić, navodeći da nalazi eksterne evaluacije pokazuju da je izazov održati kontinuitet i kvalitet tih aktivnosti.

Ona je kazala da su crnogorskim školama potrebni veća koordinacija sa porodicom i lokalnom zajednicom u programima koji razvijaju vrijednosti, empatiju i društvene vještine, kao i smjernice o tome kako stvoriti ravnotežu između obrazovne i vaspitne uloge škole, na kojima Zavod za školstvo trenutno radi.

Gojković je rekao da nastavnici, i pored obimnih nastavnih planova, nijesu usredsređeni samo na redovnu nastavu i učenje, već i na socijalni i emocionalni razvoj učenika. Kako je poručio, obrazovna i vaspitna funkcija škole su nerazdvojive.

On je naveo da je Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija, naročito od kada je na čelu tog resora ministarka Anđela Jakšić Stojanović, obezbijedilo zakonsku regulativu i resurse, čime je značajno unaprijeđena vaspitna funkcija škole.

Gojković je istakao da nastavnici mogu razvijati socijalne i emocionalne vještine učenika kroz interaktivnu nastavu: aktivno učešće, grupni i timski rad, asertivnu komunikaciju, diskusije i refleksiju. „Socio-emocionalne vještine učenika razvijaju se na mnogo različitih načina, od kulture dijaloga u svakodnevnom kontaktu na času, u školskim holovima, ili na izletu“, dodala je Hodžić.

Ona smatra da nastavnici u osnovnim i srednjim školama imaju mogućnost da u nastavi svih predmeta razvijaju socio-emocionalne vještine, na šta upućuju i ciljevi u predmetnim programima. „Nastava jezika i književnosti je neodvojivo povezana sa humanističkim načelima, ljudskim pravima i slobodama i univerzalnim vrijednostima“, navela je Hodžić.

Gojković smatra da više prostora za razvoj socio-emocionalnih vještina pružaju predmeti poput Psihologije, Sociologije, jezika i književnosti, Fizičkog vaspitanja, kao i izborni predmeti Savremeno odrastanje, Građansko vaspitanje (u osnovnoj) i Građansko obrazovanje (u srednjoj školi), Etika, Debata.

„Međutim, svi nastavnici, nezavisno od predmeta, kroz lični primjer, aktivnosti i odnos sa učenicima treba da doprinose razvoju emocionalnih i socijalnih vještina i na taj način omoguće i pomognu učenicima da iste usvoje kao ključne i neprolazne vrijednosti“, naglasio je Gojković.

Na pitanje da li u Crnoj Gori i dalje dominira tradicionalna nastava zasnovana na reprodukciji znanja, Gojković je odgovorio da je zamjenjuje participativna epistemiologija i savremena nastava. „Nasuprot reproduktivnoj, transmisionoj i deskriptivnoj nastavi, savremena nastava usmjerena je na participativno učenje, učenika kao aktivnog učesnika, njegova interesovanja i mogućnosti, kao i na razvoj ličnosti, saradnju, timski rad, inkluzivnost“, naveo je Gojković.

On je kazao da se intenzivnije koriste inovativne nastavne metode, poput onih iz programa Aktivno učenje i Kritičko mišljenje, ali da su i dalje u nastavnom procesu prisutne metode iz tradicionalne klasifikacije, što su potvrdila istraživanja koja su realizovali u Obrazovnom centru.

Hodžić vjeruje da se školska praksa u većini udaljila od primjene tradicionalnih oblika nastave i da ne dominira puka reprodukcija znanja. „Rad sa djecom sve više se usmjerava ka jakim stranama, odnosno afinitetima svakog učenika i učenice“, smatra Hodžić.

Odgovarajući na pitanje da li razvoj socio-emocionalnih vještina može uticati na smanjenje vršnjačkog nasilja i konflikata među učenicima, Hodžić je kazala da zajednice učenika i vršnjačke grupe koje odlikuje empatija, podrška i socijalna kohezija ne posjeduju preduslove da u njima konflikti eskaliraju i dovedu do nasilja.

Nasilje u školama, kako je rekla Hodžić, nije samo izazov ustanove obrazovanja u kojoj se dešava, već i ozbiljan društveni problem. „Naše aktivnosti, kao institucije sistema, usmjerene su ka mehanizmima koji djeluju preventivno. Tu mislim, prije svega, na sve programe podrške i promocije razvoja socio-emocionalnih vještina kao osnova za njegovanje inkluzivnog i podržavajućeg školskog ambijenta“, navela je Hodžić.

Gojković je kazao da se u školi u kojoj dominira pozitivan odnos i atmosfera razumijevanja, poštovanja, saosjećanja, altruizma, uvažavanja, zahvalnosti, kontrole emocija i konstruktivnog rješavanja konflikata, rijetko ispoljava nasilje i antisocijalno ponašanje.

„Ovakvim pristupom se sprečavaju i posljedice vršnjačkog nasilja, povučenost, nesigurnost i gubitak samopoštovanja, poremećaj pažnje i motivacije, a samim tim i lošiji uspjeh“, naveo je Gojković.

Gojković smatra da manje sredine mogu biti u prednosti u razvoju socio-emocionalnih vještina, jer omogućavaju osjećaj pripadnosti, bliskih odnosa, sigurnijeg okruženja. On je kazao da manji broj učenika omogućava uspješniju saradnju sa roditeljima i stvara prostor za individualizaciju, odnosno prilagođen pristup svakom djetetu, što doprinosi postojanijem razvoju djece i usvajanju socio-emocionalnih vještina koje su neophodne kako bi ostvarili lično i socijalno blagostanje.

U Obrazovnom centru Plužine, kako je istakao, nastoje da kreiraju podsticajno i bezbjedno okruženje u kojem učenici mogu slobodno da iznose svoja i prihvate različita mišljenja i u kojem imaju emocionalnu sigurnost, stabilne interpersonalne odnose i podršku zaposlenih.

„Uporedo sa nastavom, socio-emocionalne vještine razvijamo posredstvom mnogobrojnih vannastavnih aktivnosti, kao što su radionice, predavanja, javne tribine, humanitarne akcije i bazari, projekti, takmičenja, kao i kroz saradnju sa roditeljima, lokalnom zajednicom, nevladinim organizacijama i vaspitno-obrazovnim institucijama“, naveo je Gojković.

Govoreći o programu „Moje vrijednosti i vrline“- Podrška škole razvoju socio-emocionalnih vještina učenika i učenica, čiji je cilj jačanje vaspitne uloge škole, Hodžić je podsjetila da je Zavod za školstvo u oktobru, zajedno sa UNICEFom i uz podršku Fonda za izgradnju mira, obilježio deset godina uspješne implementacije tog programa.

Kao što je navela, Program je pokrenut 2015. godine kao odgovor na sve veću usmjerenost na postignuća i ocjene, a danas se sprovodi u 145 obrazovno-vaspitnih ustanova (pretežno u osnovnim školama, uz uključenost gimnazija i srednjih škola).