Napredak Crne Gore u Indeksu medijske pismenosti

Uprkos formalnom napretku na ljestvici, Crna Gora ostaje u grupi zemalja sa ograničenom otpornošću na dezinformacije, što ukazuje na dubinske slabosti u oblasti obrazovanja, medijskih sloboda i društvenog povjerenja, izjavila je saradnica na programima CGO, Željka Zvicer.

Indeks medijske pismenosti se izračunava kombinovanjem kvaliteta obrazovanja, nivoa medijskih sloboda, povjerenja među ljudima i e-participacije, odnosno učešća građana u digitalnoj sferi. Kao instrument koji mjeri sposobnost društava da se odupru dezinformacijama, tzv. „post-truth“ narativima i manipulacijama informacijama, ovaj indeks oslikava izraženu geopolitičku i razvojnu podjelu u Evropi.

Lidersku poziciju u ovogodišnjem izvještaju dijele Danska, Finska, Irska i Holandija, sa po 71 od maksimalnih 100 poena, što potvrđuje snagu njihovih obrazovnih sistema i visok nivo medijskih sloboda. Nasuprot tome, zemlje Zapadnog Balkana ostaju u donjem dijelu ljestvice, reflektujući dugotrajne izazove u ključnim segmentima ovog indeksa. U susjedstvu je najbolje rangirana Hrvatska, koja sa 47 poena zauzima 24. mjesto.

Crna Gora je u ovogodišnjem izvještaju pozicionirana na 26. mjestu sa 44 poena. Srbija je na 32. poziciji sa 35 bodova, Bosna i Hercegovina na 37. sa 24 boda, Albanija i Sjeverna Makedonija dijele 39. i 40. mjesto sa po 19 bodova, dok je Kosovo posljednje rangirano sa 16 bodova.

Crna Gora se nalazi u trećem klasteru država, dok je Srbija u četvrtom – obje kategorije obuhvataju zemlje u tranziciji, za koje postoji rizik i od napretka i od nazadovanja. BiH, Albanija, Sjeverna Makedonija i Kosovo svrstane su u peti klaster, koji je označen kao najranjiviji na dezinformacije. Dodatno, ističe se da su ove države posebno izložene rizicima jer nijesu članice Evropske unije, što ih lišava određenih institucionalnih mehanizama zaštite, ali ih čini i podložnijim spoljnim uticajima, uključujući djelovanje Kine i Rusije, koje se trude da akumuliraju uticaj u regionu direktno okružujući granice EU.

U poređenju sa prethodnim mjerenjem iz 2023. godine, dok druge države regiona imaju pad za jednu poziciju, Crna Gora bilježi napredak – sa 33. na 26. poziciju, što je njen najbolji rezultat od početka mjerenja. Prvo mjerenje rađeno je 2017. godine i zauzimala je 31. poziciju, od ukupno 35 koliko ih je bilo tada obuhvaćeno.

Ipak, i pored rasta broja poena (sa 29 na 44), ovaj pomak nije dovoljan za značajnije približavanje evropskom prosjeku, niti najrazvijenijim društvima u ovoj oblasti. Ostaje izražen jaz između Crne Gore i najotpornijih evropskih društava, kako u pogledu slobode medija, tako i u kapacitetu građana da kritički analiziraju informacije i prepoznaju dezinformacije, smatra Zvicer.

U vremenu u kojem digitalne platforme i kompleksni informacioni ekosistemi oblikuju javni prostor, medijska pismenost postaje jedan od ključnih stubova demokratske otpornosti. Zato za društva koja teže evropskim standardima demokratskog upravljanja, ovo predstavlja ozbiljno upozorenje a je neophodno strateško ulaganje u medijsko i digitalno obrazovanje, jačanje nezavisnih i profesionalnih medija, kao i obnavljanje povjerenja građana u pouzdane izvore informacija, zaključuje Zvicer.