Miloš Vukanović o amneziji društva i revizionizmu u Crnoj Gori

Miloš Vukanović, istoričar, smatra da istinski proces pomirenja može početi tek onda kada politički akteri koji su izašli iz 90-ih preuzmu odgovornost, jasno se ograde od destruktivnih ideologija i upute iskreno izvinjenje. Ista obaveza se odnosi i na vjerske zajednice, posebno na Srpsku pravoslavnu crkvu. Tek tada može se otvoriti prostor za ozbiljan i konstruktivan dijalog.

Vukanović je na panelima posvećenim mladima istakao da mladi tokom zvaničnog školovanja ne uče ništa o devedesetim. Često se ponavljaju izgovori da se te teme obrađuju u završnim razredima, a ponekad nastavnici nude pojednostavljene tvrdnje poput "svi su krivi" ili da o toj temi "ne može objektivno govoriti". Interesovanje o ovom periodu raste, naročito u posljednjih osam godina, zahvaljujući smjeni generacija i intenzivnom radu nevladinog sektora i medija.

Vukanović smatra da ako država ne razvije sistemsku kulturu sjećanja o periodu koji oblikuje živote mladih, oni će informacije tražiti na internetu, društvenim mrežama ili u neformalnim izvorima. Takvo stanje produžava konflikte i usporava društveno pomirenje.

On je naglasio da period devedesetih, uključujući raspad Jugoslavije i događaje u Crnoj Gori, nije adekvatno predstavljen u obrazovnom sistemu. Čak i kada bi postojali odgovarajući udžbenici, metodologija nastave ostaje zastarjela. Potreban je novi pristup koji će razvijati analitičke i kritičke vještine kod učenika.

Ova "amnezija" u Crnoj Gori nije slučajan fenomen, već posljedica dugotrajnog političkog procesa koji održava određeni sistem moći, koji je omogućio bogaćenje nekih aktera. Vukanović je dodao da Crna Gora ne pokazuje namjeru da izgradi mehanizme koji bi društvo učinili otpornim na revizionizam.

On je također istakao da se pokušaji falsifikovanja devedesetih odvijaju paralelno sa njihovim istraživanjem, a mediji često pružaju selektivne informacije. Ova praksa dovodi do konfuzije u javnom prostoru, a često se plasiraju teze o "nedefinisanim motivima" ili "skrivenim silama" koje relativizuju odgovornost.

Vukanović je kritikovao pozive za pomirenje od strane političkih i vjerskih struktura koje su imale aktivnu ulogu u sukobima devedesetih. Smatra da pomirenje ne može biti zasnovano na relativizaciji odgovornosti i tolerisanju ideologija koje veličaju ratne zločine. Iako crnogorsko društvo ima kapacitet za dijalog, ključne strukture još nijesu spremne za to.