Prvi gerilac porobljene Evrope: Na današnji dan pogubljen Dža Dža Mihailović

Na današnji dan, 17. jula 1946. godine, u Beogradu je pogubljen Dragoljub Dža Dža Mihailović, general Kraljevske jugoslovenske vojske i vođa četničkog pokreta u Drugom svjetskom ratu. Najodlikovaniji je srpski vojskovođa u istoriji i vođa pokreta otpora u Kraljevini Jugoslaviji, prvog koji se organizovao u Evropi okupiranoj od strane nacista.

Nova vlast ga je uhapšila po okončanju Drugog svjetskog rata i nakon kratkog suđenja ga je osudila na smrt streljanjem. Ni dan danas nije poznato gdje se nalazi njegov grob. Skupština Državne zajednice Srbije i Crne Gore usvojila je Zakon o izjednačavanju četničkog i partizanskog pokreta 2004. godine. Dvije godine kasnije, usvojen je Zakon o rehabilitaciji.

Sud u Beogradu rehabilitovao je Dža Dža Mihailovića 2015. godine, utvrdivši da je suđenje bilo „političko i ideološko“ i da su načinjene ozbiljne pravne greške. U odluci donesenoj skoro 60 godina kasnije, navodi se da suđenje nije bilo pravedno, jer optuženi nije imao adekvatan kontakt sa advokatima odbrane niti pravo na žalbu. „Dragoljub Mihailović smatra se neosuđivanim“, rekao je sudija Aleksandar Trešnjev 2015. godine. Odluka o rehabilitaciji je konačna i na nju ne postoji pravo žalbe.

Mihailović je u Drugi svjetski rat ušao kao pukovnik, a izbeglička vlada mu je dodelila čin generala, kao i mesto ministra vojnog. Učestvovao je u oslobodilačkim ratovima 1912-1918. U međuratnom periodu izvjesno vreme bio je vojni ataše u Pragu i Sofiji. Sa grupom istomišljenika odlučio se, nakon kapitulacije 1941. na otpor okupatoru, što je započeo polovicom maja 1941.

B brutalne odmazde koje je sprovodio okupator vremenom su ga primorale na taktičkiji pristup, što će imati za posljedicu da su se Britanci i Amerikanci vremenom (tokom 43. i posebno 44.) odlučili da podrže Partizanski pokret (Narodnooslobodilačka vojska) koji je predvodio Josip Broz Tito. Ulazak Sovjetskih jedinica u Srbiju u jesen 1944. označio je i konačni slom Mihailovićevog pokreta.

OZNA (Odeljenje zaštite naroda – politička policija) ga je uhapsila 12. marta 1946. Osuđen je s obrazloženjem da je bio saradnik okupatora i ratni zločinac. Predsednik SAD Harry Truman odlikovao ga je Legijom časti, posthumno 1948.