Danas je 13. jul: Istorijski događaji vezani za ovaj datum

Danas je 13. jul, 193. dan u godini, do kraja 2026. ostao je 171 dan.

1878. Održan Berlinski kongres, kojim je definisan međunarodno-pravni položaj Crne Gore: “Crnoj Gori priznaju nezavisnost Visoka Porta i sve one visoke ugovorne strane koje to dosad nijesu učinile”; Berlinskim ugovorom Crna Gora je kao 27. država dobila nezavisnost i izlaz na more, kao i gradove Nikšić, Kolašin, Žabljak, Spuž, Podgoricu, Kolašin, Bar i Ulcinj, međutim, nije mogla imati ratne brodove i vojno-pomorsku zastavu, u njene teritorijalne vode nijesu smjeli ulaziti i u njene luke pristajati strani ratni brodovi.

1941. Na Virpazaru i u Mišićima podignut ustanak, najveći od početka Drugog svjetskog rata u okupiranoj Evropi.

1946. Na Cetinju održana prva izložba crnogorskih slikara, postavkom 135 eksponata, od 28 autora.

1948. Završena je pruga Nikšić-Titograd, duga 57 km, jedan od najtežih objekata iz prvog petogodišnjeg plana Crne Gore; prugu je ručno gradilo 115 omladinskih radnih brigada, uglavnom iz Crne Gore i 101 frontovska brigada, ukupno 18.729 brigadira.

1956. Snimljen film “Zle pare”, drugi veliki projekat „Lovćen filma”, po scenariju Ratka Đurovića, u režiji Velimira Stojanovića; glavne uloge: Dubravka Gal, Antun Nalis, Vaso Perišić, Petar Vujović i Ljuba Tadić.

1976. Pušten je u rad treći agregat HE “Piva”.

2005. Otvoren za saobraćaj most “Milenijum”, na Morači; izgradnja je koštala oko 6 miliona eura.

2006. U sklopu proslave Dana državnosti, u Podgorici svečano otkriven spomenik utemeljivaču crnogorske moderne države, vladici Petru Prvom Petroviću Njegošu – Svetom Petru Cetinjskom, djelo vajara Nenada Šoškića.

2008. Vaterpolo reprezentacija Crne Gore kao debitant postala prvak Evrope. Bio je to i ostao najveći uspjeh crnogorskog sporta.

1878. GODINE:

Završen je Berlinski kongres, mirovni skup predstavnika velikih sila: Njemačke, Austro-Ugarske, Francuske, Velike Britanije, Italije, Rusije i Turske, na kojem je Crna Gora međunarodno priznata kao država.

Crna Gora je dobila izlaz na more, jer je Bar sa okolinom, od rijeke Željeznice do planine Vrsute, i od vrha planine Možura do zaliva Kruče, pripao Crnoj Gori. Spič je, od rijeke Željeznice zapadno, pripao Austrougarskoj, a Ulcinj je vraćen Osmanskom carstvu. Na Kongresu je donijeto i rješenje o ograničavanju crnogorskog suvereniteta nad Lukom Bar, tako da je Austrougarska dobila pravo sanitarne i pomorske kontrole nad dijelom mora koje je pripalo Crnoj Gori. Luka Bar i sve vode Crne Gore morale su biti zatvorene za ratne brodove svih nacija, a vojna utvrđenja po planinama između Skadarskog jezera i Bara uništena ili napuštena.

***

1941. GODINE:

Podignut je, pod rukovodstvom KPJ, Trinaestojulski ustanak, do tada najveći ustanak u porobljenoj Evropi.

Partizanske formacije su, koristeći iznenađenje, napale italijanske snage, zadale im teške gubitke i preuzele vlast nad mnogim oblastima Crne Gore. Iako planiran u mnogo manjoj mjeri, ustanak je od prvog dana dobio karakter opštenarodnog, u kojem je učestvovalo oko 30.000 ljudi. Trajao je sve do polovine avgusta, kada je ugušen jakom italijanskom ofanzivom.

***

1941. GODINE, OKO 2 SATA IZJUTRA:

Mišićko-đurmanski odred, gerilska grupa od 12 boraca pod rukovodstvom sekretara ćelije KPJ Ljuba Popovića, ušla je tokom noći u italijansku finansijsku postaju u Mišićima, i likvidirala čitavu jedinicu od 11 vojnika.

Najvažniju pomoć tokom akcije pružio je mladi pravoslavni sveštenik Miloš Perović, koji je stanovao u istoj zgradi gdje i Italijani, i u zakazano vrijeme otvorio vrata kuće dok su oni spavali. Time je oslobođen pojas od Sutomora do Petrovca, a ustanici su zaplijenili puške, puškomitraljez, više sanduka municije, hranu, ćebad, vojnička odijela, i bez gubitaka se povukli na brdo Spas, zajedno sa 350 žena, djece i staraca koji su se plašili odmazde okupatora.

***

1941. GODINE, OKO 2:30 IZJUTRA:

Godinjska i Seočansko-krnjička grupa ustanika započele su borbu za Virpazar, bacanjem bombi u baraku gdje su spavali italijanski vojnici u garnizonu.

Blažo Jošov Orlandić je rukovodio pripremom ustanka, imao pravilnu procjenu u vezi elementa iznenađenja, što je presudno uticalo da dođe do brzog i potpunog uspjeha. Italijanske snage u Viru nisu očekivale napad, a cio garnizon je brojao 56 vojnih lica: dva oficira, 10 karabinjera, jedan ili dva podoficira, ostalo vojnici. Nakon što su se Italijani konsolidovali, uzvraćena je vatra, a u jednom od prvih juriša od mitraljeza je poginuo Đoko Mašov Leković, prva žrtva u ustaničkoj Crnoj Gori. Borba za Vir nije trajala više od jednog sata. Žandari i finansi u Besacu su se predali bez otpora, a u baraci i oko nje na Viru poginula su četiri italijanska vojnika, uz 16 ranjenih. Zaplijenjeno je nekoliko pušaka i jedan mitraljez, ostalo oružje je izgorjelo u baraci.

***

1941. GODINE, OKO 8 SATI IZJUTRA:

Formirana je na Virpazaru partizanska Komanda mjesta Crmnica, čime je uspostavljena prva oslobođena teritorija u Drugom svjetskom ratu.

Za komandanta oslobođene teritorije, zvanično i komandanta partizanskog Virskog garnizona, imenovan je Radomir Raško Vukosavović, član KPJ, tada student iz Sotonića, koji je u mariborskoj Školi oficira stekao čin potporučnika. U nekoliko narednih dana, organizovao je normalan život na oslobođenoj teritoriji, obezbijedio hranu za zatvorene i bolesne Italijane i postavljao vojne formacije u cilju zaštite stanovništva i ljudstva.

***

1961. GODINE:

Na Virpazaru je održana svečanost povodom puštanja u saobraćaj dionice Jadranske magistrale od Titograda do Petrovca, dužine 56 kilometara.

O značaju ovog puta govorio je Đorđe Savićević, sekretar za saobraćaj i veze Izvršnog vijeća Crne Gore, a svečanosti su, pored ostalih, prisustvovali predsjednik Izvršnog vijeća Crne Gore Filip Bajković, kao i sekretar za saobraćaj i veze Saveznog izvršnog vijeća Marin Cetinić, koji je presjekao vrpcu i predao ovaj dio magistrale na upotrebu.

***

1963. GODINE:

Na stijeni u centru Virpazara, na mjestu gdje je u bombardovanju srušena kapela, podignut je spomenik u čast učesnika Drugog svjetskog rata.

Spomenik je od bronze i predstavlja figure ratnika sa oružjem i razvijenim zastavama. Ispod spomenika nalazi se mermerna ploča sa natpisom: “Crmnica – svojim sinovima i kćerima palima u narodnooslobodilačkom ratu i revoluciji”. Spomenik je podignut samodoprinosom Crmničana, uz pomoć društvene zajednice.

Istog dana, u Gornjim Seocima, na raskršću seoskih puteva, podignut je spomenik palim borcima ovog kraja. Spomenik je od bronze, na postamentu od tesanog kamena, i predstavlja ratnika borca. Na mermernoj ploči upisana su imena 27 Orlandića, Ivovića i Pekića koji su izgubili živote u Drugom svjetskom ratu, ne samo vojnika već i civilnih žrtava. Obnovljen je 13. jula 2019. na inicijativu potomaka, uz podršku Vlade Crne Gore, Opštine Bar, državnih institucija, privrednika i donatora.

***

1974. GODINE:

Od večeri 12. do jutra 13. jula održano je prvo st...