Papa poručio da vještačka inteligencija mora da bude 'razoružana': Programeri snose posebnu odgovornost

Poglavar Rimokatoličke crkve, papa Lav Četrnaesti, predstavio je prvi veliki dokument o učenju (enciklika), poručujući da vještačka inteligencija mora da bude „razoružana“. „Znam da je reč jaka, ali je namerno izabrana jer ovom trenutku potrebne su reči koje mogu da privuku pažnju“, rekao je papa.

Enciklike su pisma katoličkim biskupima, ali su poslednjih decenija prerasla u poruke pape upućene svijetu. Iako je ovo pismo uglavnom bilo usmereno na vještačku inteligenciju, papa Lav je izneo jedno od najsnažnijih i najopsežnijih izvinjenja Vatikana za ulogu crkve u robovlasništvu. „Nemoguće je bilo ne osetiti duboku tugu kada se razmišlja o ogromnoj patnji i poniženju koje je toliko ljudi pretrpelo“, napisao je papa. „U ime crkve, tražim oproštaj“, dodao je.

Papa je pomenuo trgovinu robljem u vezi sa vještačkom inteligencijom, sugerišući da je svijet u opasnosti da ponovo normalizuje eksploataciju ljudi - i u njenoj proizvodnji, i u primjeni. Podvukavši paralele između istorijske tragedije tradicionalnog ropstva i pretnji „novih digitalnih ropstava“, papa je ocenio da je čovečanstvo sada na sličnoj moralnoj raskrsnici.

Papa je odlučio da predstavi encikliku „Magnifica Humanitas“ („Veličanstveno čovečanstvo“) u Vatikanu, zajedno sa stručnjacima za vještačku inteligenciju, među kojima je i Kristofer Olah, suosnivač američkog giganta za vještačku inteligenciju Antropika. U govoru posle predstavljanja enciklike, Olah je rekao da svaka laboratorija za vještačku inteligenciju, pa i njegova, funkcioniše „unutar skupa podsticaja i ograničenja koja ponekad mogu da budu u suprotnosti sa činjenjem prave stvari“. Bilo bi pogrešno verovati da pitanja vještačke inteligencije najbolje rešavaju računarski naučnici poput mene, dodao je Olah. „Pitanja i izazovi u vezi sa vještačkom inteligencijom su veći od istraživačke zajednice koja se njome bavi“, rekao je.

Papina enciklika, u kojoj se pominju i mnoge moguće zamke vještačke inteligencije, ujedno je i oštra i direktna poruka ljudima na pozicijama moći o njihovoj odgovornosti u suzbijanju „pretnji“ vještačke inteligencije. Papa je osudio upotrebu vještačke inteligencije u ratovanju, rekavši da smanjenje ljudske kontrole nad oružjem čini još težim da se sukob smatra „pravednim“. Upozorio je i na pokretanje trke u naoružanju pomoću vještačke inteligencije.

„Nijedan algoritam ne može da učini rat moralno prihvatljivim“, napisao je papa. Vještačka inteligencija ne samo da ne uklanja „unutrašnju nehumanost“ rata, rekao je, već i rizikuje brže izazivanje sukoba i čini ga bezličnijim „snižavanjem praga za pribegavanje nasilju, transformišući odbranu u predviđanje pretnji i time svodeći žrtve na podatke“. Papa je osudio i način na koji vještačka inteligencija utiče na svijet, poput manipulacije fotografijama i video zapisima, što, kaže, obmanjuje ljude. Osvrnuo se i na rizike „digitalnog kolonijalizma“, povezujući zloupotrebe kolonijalne ere sa modernim tehnološkim praksama.

U ovom dokumentu, papa je direktno uputio „hitan poziv“ onima koji razvijaju vještačku inteligenciju. „Programeri snose posebnu etičku i duhovnu odgovornost, jer svaki dizajnerski izbor odražava viziju čovečanstva“, rekao je. Pokojni papa Franjo napisao je 2015. encikliku Laudato Si usredsređenu na hitnu potrebu za rešavanjem klimatske krize, ali je 2023. govorio da je razočaran zbog neaktivnosti. Koliko god da je strastven u vezi sa potrebom obuzdavanja vještačke inteligencije, papa Lav bi, poput njegovog prethodnika, mogao da se suoči sa sličnim izazovom u narednim godinama.