145 godina od rođenja patrijarha SPC dr Gavrila Dožića: Vodio Srbe u vrijeme velikih iskušenja

Na današnji dan, 17. maja 1881. godine, rođen je patrijarh srpski Gavrilo Dožić. Bio je srpski patrijarh i vrhovni poglavar Srpske pravoslavne crkve od 1938. do 1950. godine, a prije toga je bio Mitropolit crnogorsko-primorski (1920–1938) i raško-prizrenski mitropolit (1911). Njegova puna patrijaršijska titula glasila je: Njegova svetost arhiepiskop pećki, mitropolit beogradsko-karlovački i patrijarh srpski gospodin Gavrilo.

Mitropolit dr Gavrilo Dožić je 7. avgusta 1920. godine iz Peći pisao o težnji za ujedinjenjem Crne Gore i Srbije, smatrajući to opštim interesom srpskog naroda: „…Koliko sam obaveze gajio prema Crnoj Gori gdje sam rođen, toliko sam, bez obzira na faze u koje sam dospijevao, blagodaran prema Srbiji, koja me odgajila i vaspitala. Za opštu stvar svagda sam bio gotov žrtvovati sve interese, bilo lične, porodične ili provincijalne, samo da se opšti interesi Srpskog naroda ne krnje i da se unapređuju.”

Nakon upokojenja septembra 1920. godine mitropolita Mitrofana Bana, na njegovo mjesto izabran je 17. novembra dr Gavrilo Dožić, koji je takođe izabran i za člana Sinoda SPC. Njegovo svečano ustoličenje obavljeno je 2. marta na Cetinju, uz topovske plotune i zvonjenje zvona sa crkava. Odlikovan je ordenom Svetog Save I stepena. Mitropolit Gavrilo se izborio za bolji materijalni položaj sveštenstva, organizujući štrajkove i vršeći pritisak na vlast.

Osvojio je prava koja su svestenicima omogućila da se izjednače sa državnim činovnicima, kao i veća izdvajanja za zaštitu manastirskih dobara. Takođe se izborio za slanje bogoslova u inostranstvo i usavršavanje sveštenika. Veliku ulogu imao je u obnovi kapele na Loćenu, koja je uništena od strane austo-ugarske vojske 1916. godine, kao i grob vladičine Petra Drugog, čiji su zemni ostaci preneseni na Cetinje.

Na sedamdesetogodišnjicu upokojenja vladike Rada pokrenuta je inicijativa za obnovu kapele i prenos njegovih zemnih ostataka. Zahvaljujući novčanoj pomoći kralja Aleksandra i angažovanju Jugoslovenske kraljevske vojske, kapela na Lovćenu je obnovljena, na temeljima stare i u istom obliku. Svečanosti povodom ovog poduhvata započele su 19. septembra 1925. godine u Cetinjskom manastiru, a prisustvovali su patrijarh SPC Dimitrije, episkopi, članovi vlade i predstavnici kulturnih institucija.

Narednog dana stigao je kralj Aleksandar sa kraljicom, uz pratnju nekoliko ministara. Kralja Aleksandra na ulazu u Cetinjski manastir pozdravio je mitropolit dr Gavrilo Dožić. Pri prenosu Njegoševih zemnih ostataka 21. septembra, službu su vršili mitropolit Gavrilo, episkop Ohridski Nikolaj i episkop Bački Irinej. Nakon toga upriličen je svečani ručak u prisustvu oko hiljadu zvanica, tokom kojeg je kralj Aleksandar podelio zaslužnim Crnogorcima trideset specijalno naručenih revolvera, kao i više odlikovanja, među kojima se ističu nekoliko Karađorđevih zvezda.