Na današnji dan, 15. maja 1767. godine, Šćepan Mali donio akt o odvajanju

Na današnji dan, 15. maja 1767. godine, Šćepan Mali donio je akt o odvajanju svetovne od crkvene vlasti, koji su podržali i prihvatili svi glavaari Crne Gore po odluci Opštecrnogorskog zbora.

Šćepan Mali, vladao je Crnom Gorom od 1767. do 1773. godine, predstavljajući se kao ruski car Petar III Romanov. Vjeruje se da je Šćepan bio iz Dalmacije odakle je došao u Crnu Goru. Bio je travar i smatrali su ga narodnim ljekarom. Međutim, vrlo brzo za njim je krenula vijest da je zapravo on ruski car Petar III koji je uspio da preživi zavjeru i dođe u Crnu Goru. Car Petar III bio je svrgnut i ubijen u dvorskoj zavjeri koju je organizovala njegova supruga carica Katarina II. Crnogorci su imali slike po svojim crkvama i manastirima s likom ubijenog ruskog cara, a Šćepan mu je bio izuzetno sličan.

O njegovom porijeklu nema pouzdanih istorijskih podataka, a Njegoš o njemu kaže: „Šćepan Mali bio je laža i skitnica, ali je znamenitu epohu u Crnoj Gori i u okolini učinio imenujući se ruskim carem. Njegov život još niko opisao nije, jerbo se samo u predanjima glavna stvar sadržavala, a druge se sitnari s dugim vremenom gube. Dokumenata slabo se kod nas nalazi, jerbo po nedostatku hartije često puta i listovi svetijih knjiga za fišeke su se upotrebljavali; stoga se i o Šćepanu na Cetinju nije našlo ništa do ovi listić od igumana Mrkojevića.”

Ipak, ko je bio Šćepan i kako je uspio da sjedne na crnogorski prijesto? U to doba Crnom Gorom vlada ostareli vladika Sava Petrović Njegoš koji vodi miroljubivu politiku, oslanjajući se na diplomatiju u odbrani i na sveštenstvo u unutrašnjoj politici. Nakon smrti njegovog savladara Vasiliјa Petrovića Njegoša koji je vodio znatno ratoborniju politiku i oslanjao se na plemenske starješine, Šćepan preuzima stvarnu vlast u zemlji. Na svenarodnom zboru na Cetinju biva izabran za gospodara naroda i države i proglašen za „cara”.

Za kratko vrijeme je razdvojio svetovnu od crkvene vlasti, što predstavlja prekid u vladavini dinastičke kuće Petrović – Njegoš. Kao car, Šćepan Mali učvrstio je centralnu vlast, suzbijajući plemensku neslogu. Radio je na modernizaciji zemlje i stvaranju uslova za centralizaciju vlasti. Uspio je da suzbije zavade među crnogorskim plemenima i strogim kaznama da potisne krvnu osvetu. Formira prvi stalni sud, sastavljen od 12 plemenskih starješina. Formira prvi stalni oružani odred (telesnu stražu). Započeo je izgradnju puteva i popis stanovništva i imovine. Uvodi porez (u naturi) i radi toga sprovodi prvi popis u Crnoj Gori.

Njegove reforme, iako suzbijene nakon njegove smrti, bile su osnova na kojoj je dalje radio vladika Sveti Petar Cetinjski. Neostvareni san lažnog cara bio je širi nacionalni pokret Srba za oslobođenje i ujedinjenje. 1769. godine grof de Katane piše o Šćepanu Malom: „On je veoma znao da tom narodu više odgovara sloboda nego potčinjenost. Osim toga, kada se otpor mogao pružati bilo kome sa odvažnim, ponosnim i tvrdoglavim duhom, uvek željnim da oživi staru Srpsku carevinu.”

Italijanska monografija o Šćepanu Malom iz XVIII vijeka: „Pod upravom njegovom ili nekog drugog vojnog starješine mogla bi da posluži njegova moćna vojska pravoslavnih Srba, podržana od strane venecijanske vojske u odlučnom ratu protiv Turaka, pošto je bilo neizvodljivo da se njegova vojska spoji sa ruskom jer bi im Turci prepriječili put.”