Vartolomej pomenuo Epifanija na liturgiji sa patrijarsima Bugarske i Rumunije

Na praznik sv. apostola Vartolomeja i Varnave, svečanu patrijarašku božansku liturgiju sasluživali su patrijarsi: vaseljenski Vartolomej, Rumunije Danijel (Čobotea) i Bugarske Danil (Nikolov). Obred je održan juče, 11. juna na Imbrosu, ostrvu u Republici Turskoj, rodnome mjestu Vartolomeja, povodom njegova imendana.

Nakon liturgije, mitropolit Emanuil Halkidonski, “desna ruka” Vartolomeja, obratio se u ime jerarhije Vaseljenske patrijaršije. Proslava na Imbrosu je “simbol svepravoslavne radosti”, rekao je, a sasluženje poglavara Majke-Crkve, Rumunije i Bugarske snažno je svjedočanstvo hrišćanskoga jedinstva u svijetu pogođenom sukobima i podjelama. Emanuil je dodao: “Istorijske veze koje ujedinjuju Fanar sa lokalnim pravoslavnim autokefalnim crkvama iskovane su kroz zajedničko mučeništvo, krv i žrtvu, i ističu Majku-Crkvu kao neugasivi fenjer koji je obasjavao osvećene ravnice Vlaške i planine Bugarske, prenoseći vječno svjetlo poznanja Boga.”

Vaseljenski Patrijarh, koji je rođen 1940. godine, a rukopoložen 1961. pod imenom Vartolomej, juče je zahvalio patrijarsima Danijelu i Danilu što su prihvatili njegov poziv i pridružili mu se na Imbrosu: njihovo prisustvo opisao je kao “svjedočanstvo neraskidivih veza i bratske ljubavi”.

Liturgijsko sabranje na Imbrosu prevazilazi “konvencionalne” okvire proslave imendana “prvoga među jednakima” u episkopatu Istočno-pravoslavne Crkve – Vartolomeja, poglavara Majke-Crkve. Naime, do sada, crkve Rumunije i Bugarske nijesu stupile u kanonsko i liturgijsko jedinstvo sa Pravoslavnom crkvom Ukrajine, kojoj je Vaseljenska patrijaršija 2019. dodijelila tomos o autokefaliji.

Međutim, dok je juče na Imbrosu služio liturgiju, Vartolomej je na Velikome vhodu, kada se pominju poglavari svih sada postojećih kanonskih autokefalnih crkava, izgovorio i ime mitropolita Epifanija (Dumenka), poglavara autokefalne Pravoslavne crkve Ukrajine!

Podsećamo, Moskovska patrijaršija od 2019. promptno raskidala kanonske i liturgijske veze sa onim autokefalnim jurisdikcijama, kada se odluče da “priznaju” autokefalnu Pravoslavnu crkvu Ukrajine. Na tu moskovsku “crnu listu” stavljeni su do sada i neki arhijereji iz Crkve Bugarske: mitropolit plovdivski Nikolaj, mitropolit starozagorski Kiprijan, mitropolit dorostolski Jakov, episkop velički Sionij i episkop smoljanski Visarion. Ova petorica bugarskih vladika 19. maja 2024. pod načalstvovanjem vaseljenskoga patrijarha Vartolomeja u manastiru Valuklis (Carigrad) sasluživali su sa arhijerejima Pravoslavne crkve Ukrajine.

Da li će Moskva, nakon liturgije na Imbrosu, optužiti patrijarhe Rumunije i Bugarske da su stupili u “opštenje s raskolnicima”, ili tome slično – ostaje da se vidi. Možda nije neinteresantno zabilježiti i ovaj kontekst: Crkva Rumunije je najbrojnija “neslovenska” pravoslavna jurisdikcija, a država Rumunija je članica i NATO i Evropske unije; na drugoj strani – kao i Poljska i Češka – Bugarska takođe je “slovenska” članica i NATO i Evropske unije koja ima pravoslavnu kanonski priznatu autokefalnu Crkvu.

Rumuni, a posebno Bugari, kanonske su autokefalije dobili nakon što su prethodno samovlasno proglasili crkvene nezavisnosti i tada u odnosu na Vaseljensku Majku-Crkvu stupili u raskole. Međutim, oba su raskola tokom decenija “zaliječena”: Vaseljenska Majka-Crkva je tomos o autokefaliji Crkvi Rumunije dodijelila 1885. godine, a drugi tomos, o priznanju ranga patrijaršije, 1925. godine; Crkvi Bugarske je Vaseljenska Majka-Crkva tomos o autokefaliji dodijelila 1945. godine, ali, dosad, nije joj dodijeljen poseban tomos o priznanju ranga patrijaršije, koja je u Sofiji 1953. samoproglašena.