Sveti Konstantin i Jelena: Proslava i značaj u pravoslavlju

Danas se u pravoslavnoj crkvi obilježava dan Svetog ravnoapostolnog cara Konstantina i njegove majke Jelene, koji su od 9. veka priznati kao veliki ugodnici. Njihovo žitije je usklađeno sa životima svetih slavnih i svehvalnih apostola, jer su svojim brojnim bogougodnim djelima i svetim životom propovijedali svetu vjeru Hristovu.

Sveti blagočestivi i ravnoapostolni car Konstantin rođen je 27. februara 271. (ili 273) godine u rimskom gradu Naissu, današnjem Nišu. Rođen je od blagočestivih roditelja Konstantina Hlora i Jelene. Konstantin je naučio osnove latinskog jezika i stekao prva vojnička iskustva. Kada je postao deo carskog kolegijuma, imao je oko dvadeset godina. Pismeni izvori i novčići iz tog perioda svjedoče da je car Konstantin veoma ličio na svog oca i da je imao izražene fizičke osobine svojih ilirskih predaka.

Oko 293-296. godine, poslan je na Dioklecijanov dvor kako bi stekao vojna i administrativna znanja. Godine 293. njegov otac Konstancije proglašen je za cezara, a Konstantin se odvaja od oca i odlazi na istok, a mnoge istorijske svjedočanstva kazuju da je sa njim pošla i njegova majka Jelena. Prve tri godine Konstantin je proveo u Dioklecijanovoj sviti, putujući od Nikomidije na istoku do Sirmiјuma na zapadu, gdje je učio o administraciji i odbrani ovih krajeva. Po smrti svoga oca postao je savladar i cezara, a kasnije je napredovao u svakom smislu.

Mnoga svjedočanstva kazuju da je njegova majka Jelena živjela sa njim na dvoru i da je Svetu tajnu krštenja primila u poznijim godinama. Ovi ravnoapostolni svetitelji Konstantin i Jelena proslavili su Gospoda brojnim bogougodnim djelima koja su zapisana u istoriji Svete crkve. Među tim djelima, posebno se izdvaja Milanski edikt iz 313. godine, kojim je prestalo gonjenje hrišćana, a hrišćanska vjera proglašena za slobodnu.

Sveti car Konstantin je takođe sazvao prvi Vaseljenski sabor u Nikeji 325. godine, na kojem je osudjeno jeretičko učenje prezvitera Arija, a sastavljen je i prvi deo nikeo-carigradskog Simbola vjere. U himnografiji se pjeva da je do dolaska Konstantina Crkva Hristova bila razapeta, a da je njegovim dolaskom doživjela svoj preporođaj. U jednoj bogoslužbenoj pjesmi bogoobdareni crkveni pjesnik zapisuje da je trudom i dobrotom ravnoapostolnog cara Konstantina, nakon Milanskog edikta, zasijalo sunce radosti, veselja i praznovanja za sve hrišćane.

Kako Sveti car Konstantin, tako i njegova majka Jelena, tek su u poznijim godinama primili Svetu tajnu krštenja. Ipak, njihovo cijelo životno djelovanje bilo je prožeto dubokim i delatnim služenjem Bogu, a centar tog služenja jeste Konstantinova borba i pobjeda za slobodu hrišćanske vjere. Sveti Jelena, kao i njen sin, proslavila je Gospoda brojnim djelima, među kojima se posebno izdvaja pronalaženje Časnog i životvornog krsta Gospodnjeg, kao i podizanje mnogobrojnih hramova u kojima se i do danas prinosi beskrvna žrtva.

Zbog svih ovih bogougodnih djela, kao i onih poznatih i nepoznatih, Crkva Hristova im je kao brižna majka darovala epitet ravnoapostolnih svetitelja, upoređujući njihove svete živote sa životima učenika Hristovih, svetih slavnih i svehvalnih apostola. Prema svjedočanstvu pouzdanog crkvenog istoričara Jevsevija, sveti car Konstantin je preminuo 337. godine, na posljednji dan praznika Svete Pedesetnice, te je stoga za dan njegovog bogoslužbenog spomena određen 21. maj/3. jun.

Jevsevije navodi i da se car Konstantin upokojio u trideset drugoj godini svoje vladavine, a u šezdeset petoj godini života. Bogatu himnografiju sastavili su znameniti himnografi: Car Lav mudri sastavio je stihire na "Gospodi vozhah" i jednu stihiru na litiјi, dok je carigradski Patrijarh Metodije sastavio slavu na hvalitnim stihirama. Kada je u pitanju kanon praznika, neke napomene kazuju da je on delo Teofana himnografa, ali u današnjoj službi nemamo zapisano autora kanona.

Jedna među stihovnim stihirama za nas ima poseban značaj, jer nam svojim tekstom svjedoči o celjebnoj sili moštiju Svetog cara Konstantina, jer pjevamo da "kivot njegovih moštiju daruje bezbrojna isceljenja". Cijela himnografija, ali i svetopisamska čitanja propisana za ovaj praznični dan, svetog cara Konstantina u svemu upoređuju sa velikim apostolom Pavlom. U Evanđelju čitamo perikopu o Hristu dobrom i jedinom istinskom Pastiru, što svakako poručuje da je Sveti car Konstantin svojom vladavinom bio istinski pastir, ugledajući se na Hrista dobrog Pastira.

U slavu Božju, a u čast Svetih cara Konstantina i Jelene, kao izraz velikog molitvenog poštovanja prema ovim ugodnicima Božjim, naš blagočestivi i hristoljubivi narod prineo im je mnogobrojne svete hramove koji krase našu pomesnu crkvu. Među značajnim hramovima koji su podignuti u njihovu čast treba spomenuti Voždovački hram, koji je 2011. godine proslavio veliki jubilej stogodišnjicu svog postojanja, a koji svojom svetošću i živom liturgijskom zajednicom obasjava Bogom čuvani prvorazredni grad Beograd.

O značaju Voždovačke svetinje i istoriji ovog divnog hrama Božjeg, a povodom stogodišnjice njegovog postojanja divno je besedio naš ugledni profesor i poznati teolog protojerej Radomir Rakić, koji je i dugogodišnji sveštenoslužitelj oltara Božjeg pri Voždovačkom hramu. Značajno je naglasiti da ovaj hram krase dve velike svetinje koje se u njemu nalaze, blagostanjem blažene uspomene Patrijarha srpskog Hermana, a to su: čestica Časnog i životvornog krsta Gospodnjeg i omofor Svetog Vasilija Čudotvorca Ostoškog.

Godina 2013. ostaće zlatnim slovima zapisana u istoriji Srpske pravoslavne crkve. Naime, naša pomesna Crkva je 2013. godinu proglasila Konstantinovom godinom. Tim povodom Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve uputio je sveštenstvu, monaštvu i vernom narodu posebnu Poslanicu. Ovu godinu obeležili su mnogobrojni duhovni i kulturni sadržaji, ali i mnogobrojna nova izdanja teoloških i istorijskih knjiga u čast Svetog cara Konstantina i njegovog milanskog edikta.

Centralno sabranje povodom 1700-godišnjice Milanskog edikta bila je Sveta arhijerejska liturgija kojom je u gradu Nišu načalstvovao Njegova svesvetlost vaseljenski Patrijarh Vartolomej, uz sasluženje predstavnika svih pomesnih crkava. Visokopreosvećeni Mitrpolit crnogorsko-primorski Amfilohije, besedeći na praznik Svetih ravnoapostolnih cara Konstantina i Jelene, poučava: – Zaista, časna je pred Gospodom smrt prepodobnih, Svetih, Njime osveštanih, Njegovih. Časna je zato i smrt ravnoapostolnog cara Konstantina, i majke njegove, carice Jelene. Car Konstantin je znakom Časnog krsta na Mirlijskom mostu u Rimu pobedio nezabožnog i bezbožnog, mnogobožnog cara Maksencija. Car Konstantin je, prosvetljen silom Duha Svetoga, doneo onaj čuveni Milanski edikt – Milanski zakon, 313. godine, kojim je dao slobodu veri hrišćanskoj. Do njega, (prvih 300 godina), Crkva Hristova je bila raspeti Crkva, gonjena Crkva, progonjena Crkva ukrašena krvlju desetina, stotina, hiljada mučenika Hristovih. Od Palestine do Antiohije, od Antiohije do Helade, od Helade do Rima, od Rima do ovih naših krajeva, svuda je mučenička krv, krv onih koji su se žrtvovali iz ljubavi prema Hristu, pokropila i osveštala zemlju. Tek je od vremena cara Konstantina, Crkva Božija mogla u miru da svjedoči ime Gospodnje. Taj njegov edikt je bio povod velikih duhovnih promena i velikog uzrasta Crkve Hristove na sva tri kontinenta u Aziji, Africi i (naročito) u Evropi. Blagodati te slobode Crkve Hristove se dotakla i ovih naših krajeva. U to vreme, naši krajevi su bili pod vlašću samoga cara Konstantina, rodoma iz Niša. Car Konstantin i njegova majka Jelena, dajući slobodu hrišćanima, istovremeno su preneli prestonicu iz Starog u Novi Rim u Sveti grad Carigrad. Tako je Carigrad posle njega, hiljadu godina gospodario sudbinama Evrope, Azije i Afrike, a vjera hrišćanska je cvjetala.