MUP i UP o mnenju ASK: Zloupotreba zakona i revizija zakonodavne volje

Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP) i Uprava policije (UP) reagovali su povodom mnenja Agencije za sprečavanje korupcije (ASK) donijetog u vezi sa Zakonom o unutrašnjim poslovima, objavljenog na sajtu tog organa pod naslovom: „ASK otklanja rizike u osjetljivim oblastima“. MUP i UP tvrde da je upravo ASK zloupotrijebila zakon, kreativnim tumačenjem da što nije zabranjeno, dozvoljeno je.

Reagovanje MUP-a i UP-a, na čijem su čelu Danilo Šara nović i Lazar Šćepanović, prenosimo integralno: Polazeći od ustavnog načela podjele vlasti i jasno utvrđenih nadležnosti zakonodavne i sudske vlasti, naglašavamo da se zakonska rješenja koja je Skupština Crne Gore usvojila 6. marta ne mogu naknadno preispitivati kroz djelovanje nezavisnih organa na način koji bi predstavljao suštinsku reviziju zakonodavne volje.

U tom kontekstu, činjenica da je ASK 25. maja objavila mnenja na zakone o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i unutrašnjim poslovima otvara pitanje obima i granica njenih zakonom propisanih nadležnosti. To dokazuje i sama ASK koja u svom mnenju nedvosmisleno navodi: „Agencija, postupa u okviru preliminarne kontrole dostavljenog Predloga zakona o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima, koji je dostavilo Ministarstvo pravde dana 16.12.2025. godine...“. Ovaj Predlog zakona iz decembra 2025. godine, koji je dostavljen Agenciji od strane Ministarstva pravde, usaglašavan je sa tri nadležna direktorata Evropske komisije, te je nakon usaglašavanja upućen Skupštini na usvajanje.

Zakonodavni tekst iz 2025. godine pretrpio je i amandmanske izmjene, koje su u bitnom uticale na konačan tekst zakona. Nesporno je da je Agenciji dostavljen Predlog zakona, sačinjen u skladu sa normativnom tehnikom, i to da je takav tekst dostavljen u decembru prošle godine. Međutim, ono što posebno zabrinjava je upravo činjenica da je Agencija dala mnenje na Predlog zakona, nakon stupanja na snagu Izmjena i dopuna.

Dodatno zabrinjava i to što je Agencija dala mnenje i na norme koje u zakonu egzistiraju godinama i koje nijesu bile predmet izmjena i dopuna. Stoga, ne možemo govoriti o mnenju na Predlog zakona o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima, već o mnenju na cjelokupan zakonski tekst, koji pravno dejstvo proizvodi od 2021. godine. Uloga ASK, u skladu sa Zakonom o sprečavanju korupcije, precizno je definisana i odnosi se na preventivno djelovanje u oblasti antikorupcijske politike, uključujući davanje mnenja na nacrte zakona, inicijative za izmjene propisa i ukazivanje na koruptivne rizike.

Međutim, ta nadležnost ne obuhvata sveobuhvatnu normativnu, sistemsku ili institucionalnu reviziju već usvojenih zakonskih rješenja. Shodno tome, svako šire tumačenje ovlašćenja Agencije van jasno definisanih zakonskih okvira mora se posmatrati u kontekstu očuvanja ustavno uspostavljene ravnoteže između grana vlasti i poštovanja zakonodavne nadležnosti Skupštine. MUP i UP sa ozbiljnom zabrinutošću konstatuju da se kroz samo mnenje ASK, kao i kroz pojedina tumačenja koja ga prate u javnosti, ponovo otvara prostor za osporavanje reformskih usmjerenih rješenja koja imaju za cilj jačanje integriteta policijskog sistema i njegovu zaštitu od dugogodišnjih problema kompromitacije, korupcije i uticaja organizovanog kriminala.

Posebno zabrinjava što se ovakav pristup pojavljuje u trenutku kada država intenzivno sprovodi mjere koje godinama nijesu bile dosljedno primjenjivane, što nužno otvara pitanje gdje su bila ovakva institucionalna upozorenja i zabrinutosti u periodima kada su se problemi u bezbjednosnom sektoru produbljivali i kada je sistem bio izložen ozbiljnim oblicima kompromitacije.

Nakon što je država prvi put pokazala institucionalnu odlučnost da sprovede antikorupcijske mjere bez selektivnosti i kompromisa, uslijedili su pokušaji da se jasno propisani zakonski mehanizmi predstave kao sporni, iako je upravo zahvaljujući zakonskim mehanizmima procesuirano više od 50 policijskih službenika, uključujući i visoko rangirane funkcionere bezbjednosnog sektora i dalo opravdani osnov da se ovakve odredbe implementiraju kao zakonsko rješenje, odnosno, kao statusna nespojivost sa policijskom profesijom.

Ostaje otvoreno pitanje u kojoj mjeri su ranije postojala institucionalna tumačenja i upozorenja u periodu kada su u javnosti i međunarodnim izvještajima problematizovani oblici kompromitacije unutar bezbjednosnog sistema, uključujući optužnice i krivične postupke koji su ukazivali na povezanost pojedinih struktura sa organizovanim kriminalom, kao i situacije u kojima su nedovoljno razvijeni mehanizmi kontrole omogućavali zadržavanje kompromitovanih kadrova u sistemu i na pozicijama odlučivanja.

Podsjećanja radi, ovakve odredbe su bile sadržane u Zakonu o unutrašnjim poslovima iz 2021. godine, pri čemu ASK tada nije imala primjedbe niti je reagovala na njih. Sada, kada se zakon u potpunosti primjenjuje u cilju jačanja integriteta institucija i sprječavanja kriminalne infiltracije, daju se drugačije vrste ocjena koje se mogu različito tumačiti, uključujući i u odnosu na osnovnu svrhu i javni interes vladavine prava.

Kada je riječ o bezbjednosnim provjerama i procjeni integriteta, Ministarstvo naglašava da se ne radi o mehanizmima koji zamjenjuju krivični postupak, niti utvrđuju krivičnu odgovornost, već o preventivnom sistemu zaštite institucija od rizika koji mogu ukazivati na nespojivost sa policijskim pozivom, uključujući i povezanost sa kriminalnim strukturama koja se može manifestovati kroz postupanje pojedinaca.

Ključno načelo u policijskoj profesiji i građenju povjerenja u rad organa bezbjednosno-obavještajnog sektora je načelo integriteta koje je bilo poljuljano do te mjere da je doživjelo tzv. institucionalni slom, koji je bio alarm za sprovođenje integritetskih reformi. Takav pristup nije odstupanje od evropske prakse, već njena suština, i zaštita sistema od infiltracije organizovanog kriminala i korupcije.

Podsjetićemo na činjenicu da je nedavno EUROPOL bio zamrznuo svaku saradnju sa bezbjednosnim sektorom naše države, a čije povjerenje je ovaj menadžment vratio, ne riječima i obećanjima, već konkretnim rezultatima, te nam to daje za pravo da opet postavimo sljedeća pitanja: Komu smeta reformski zakon o unutrašnjim poslovima? Komu smeta zakon koji štiti policiju i građane od kriminala i nedozvoljenih uticaja? Komu smeta zakon koji razbija mreže organizovanog kriminala u policijskom sistemu? Komu smeta zakon koji onemogućava da policijsku uniformu nose lica koja su predmet optužbi za organizovani kriminal? Komu smeta zakon koji sprječava zloupotrebu policijskih ovlašćenja od strane lica pod uticajem psihoaktivnih supstanci? Komu smeta zakon koji sprječava odavanje službenih podataka kriminalnim grupama?

Jasno je da MUP i Policija neće odstupiti od dosljedne primjene zakona i jačanja profesionalnog integriteta policijske službe, kao ni od odlučne borbe protiv organizovanog kriminala i korupcije, imajući u vidu da je očuvanje stabilnosti i funkcionalnosti institucija ključni preduslov vladavine prava. Zakonom je propisano: „Smatra se da postoje bezbjednosne smetnje za dalji rad u policijskom zvanju, odnosno za nastavak pripravničkog staža, obrazovanja, obuke, kao i posebnog stručnog osposobljavanja ili usavršavanja u skladu sa ovim zakonom ako, pored osnova za prestanak radnog odnosa po sili zakona, u skladu sa ovim zakonom, policijski službenik, odnosno lice za vrijeme pripravničkog staža, obrazovanja, obuke, kao i posebnog stručnog osposobljavanja ili usavršavanja: 1. ostvaruje neovlašćene kontakte sa operativno interesantnim licima, članovima organizovanih kriminalnih grupa, suprotno članu 21 stav 3 ovog zakona, ili održava veze sa licima koja neovlašćeno prikupljaju tajne i druge podatke, teroristima, sabotaterima, članovima organizovanih kriminalnih grupa ili licima za koja se osnovano sumnja da pripadaju takvim grupama; 2. ne dobije bezbjednosne dozvole za pristup tajnim podacima za stepen tajnosti povjerljivo, tajno ili strogo tajno; 3. bude registrovano u evidenciji uživaoca opojnih droga, koju vodi organ državne uprave nadležan za poslove zdravlja ili prilikom zdravstvenog pregleda bude utvrđeno prisustvo psihoaktivnih supstanci; 4. ako se donese naredba o sprovođenju istrage ili pokrene krivični postupak, za krivična djela sa elementima organizovanog kriminala i korupcije ili za krivična djela za koja je propisana kazna najmanje pet godina zatvora, ili 5. je davao podatke i informacije, omogućavao uvid u podatke i informacije do kojih je došao u vršenju ili povodom vršenja policijskih poslova neovlašćenim licima.

Svjedočila je cjelokupna crnogorska javnost posljednjem predmetu koje je sprovelo Specijalno državno tužilaštvo zajedno sa Specijalnim policijskim odjeljenjem, u kojem je utvrđena sprega nosilaca najviših državnih funkcija, policijskih službenika, tužilaštva i organizovanih kriminalnih grupa, koji su koristili nezakoniti uticaj na sredstva javnog informisanja u cilju kriminalnog djelovanja, hibridnog djelovanja i uticaja na izmjenu percepcije javnog mnjenja, u kojem je skinuta oznaka tajnosti radi javnog interesa.

Kada je riječ o činjenici da Komisiju za utvrđivanje bezbjednosnih smetnji imenuje ministar unutrašnjih poslova, takvo rješenje samo po sebi ne može biti posmatrano kao indikator nedostatka nezavisnosti niti kao osnov za tvrdnju o mogućem uticaju na odlučivanje Komisije. U sistemu javne uprave i posebno u oblasti unutrašnjih poslova, imenovanje članova stručnih i operativnih tijela od strane nadležnog ministra predstavlja uobičajen i zakonom predviđen model organizacije, pri čemu se ključna garancija nezavisnosti ne izvodi iz formalnog akta imenovanja, već iz zakonom propisanih procedura rada, pravilnika i podzakonskih akata. Naime, članovi Komisije ne postupaju po individualnim ili grupnim interesima, već u skladu sa zakonskim propisima i normama.