Tisa podnijela predlog izmjena Ustava: Orban ne može više biti premijer Mađarske

Prema dokumentu T/51, koji su potpisali bivši kandidat za ministra pravde Marton Meletei-Barna i Ištvan Hantosi, predsjednik Odbora za pravosuđe i ustavna pitanja u parlamentu, vlada Tise ispunjava jedno od svojih glavnih obećanja – ograničavanje vremena koje premijer Mađarske može provesti na funkciji na osam godina, prenosi Danas.

Član 16, stav 3 Ustava Mađarske mijenja se i glasi: “(3) Premijera bira Narodna skupština na predlog predsjednika Republike. Za premijera ne može biti izabran onaj ko je ukupno – uključujući i prekide – već obavljao funkciju premijera najmanje osam godina. Pri računanju ovog osmogodišnjeg perioda uzimaju se u obzir mandati obavljeni 2. maja 1990. ili nakon tog datuma.”

To praktično znači da Viktor Orban više ne bi mogao da se vrati na funkciju premijera Mađarske, a takođe bi i Peter Mađar mogao da obavlja funkciju premijera najduže do 2034. godine, ukoliko Tisa pobijedi i na izborima 2030.

Pored toga, Ustav bi morao da se izmijeni i u slučaju da nosioci najviših državnih funkcija i drugi državni zvaničnici — uključujući predsjednika Republike Tamaša Sulkoka — ne ispune taj zahtjev i ne podnesu ostavke do 31. maja 2026. godine.

Premijer Mađar je više puta govorio da zamišlja višefazni proces ustavnih promjena, a da bi se ustavne izmjene iznijele i na referendum.

Izmjena Ustava takođe ukida fondacije za upravljanje imovinom od javnog interesa koje obavljaju javne zadatke (KEKVA). “Član 38, stav 6 Ustava Mađarske mijenja se i glasi: (6) Imovina fondacije za upravljanje imovinom od javnog interesa koja obavlja javne zadatke smatra se nacionalnom imovinom. Osnivačka prava nad takvom fondacijom vrši Vlada. Vlada može ukinuti fondaciju za upravljanje imovinom od javnog interesa koja obavlja javne zadatke. Opšti pravni sljedbenik ukinute fondacije je država.”

Sve ovo ima značaj i u kontekstu deblokade zamrznutih sredstava Evropske unije, jer je jedan od uslova za njih upravo obezbjeđivanje akademskih sloboda. Prema detaljnom obrazloženju, ove fondacije za upravljanje imovinom od javnog interesa (KEKVA) kao privatnopravni subjekti osnovane su od strane vlade Viktora Orbana, pri čemu je značajan dio javne imovine prenijet na njih.

Pored toga, osnivačka prava su prenijeta na upravne odbore tih fondacija, čime je, prema predlagačima, ukinuta demokratska kontrola nad upravljanjem javnom imovinom kroz ove fondacije. Oni smatraju da je to predstavljalo zloupotrebu zakonodavne vlasti.

Kako bi se uspostavila demokratska kontrola nad ovim fondacijskim strukturama, predlagači smatraju da je neophodno u Ustavu jasno utvrditi da osnivačka prava vrši svaka aktuelna vlada, a ne upravni odbori fondacija. Vlada bi takođe mogla u svakom trenutku da odluči o ukidanju ovih fondacija.

Radi pravne sigurnosti i zaštite povjerilaca, potrebno je na ustavnom nivou propisati da je opšti pravni sljedbenik ukinutih fondacija država Mađarska. Pored toga, predlog bi ukinuo i odredbu Ustava koja glasi: “Zaštita ustavnog identiteta Mađarske i hrišćanske kulture je obaveza svih državnih organa. Radi zaštite ustavnog identiteta, funkcioniše nezavisno tijelo osnovano posebnim zakonom kvalifikovane većine.” Ovo se obrazlaže isključivo time da se tako stvara pravni osnov za ukidanje Kancelarije za zaštitu suvereniteta Mađarske (osnovana da prati i analizira uticaje koji bi, prema zvaničnom tumačenju vlasti, mogli da ugroze suverenitet zemlje).