Ljevica u nestajanju: Desničarski nacionalizam preuzima istočno krilo EU

Istorijski poraz Viktora Orbana, koji mu je nanio Peter Mađar na nedavnim izborima u Mađarskoj, proslavljen je u progresivnim krugovima, ali to nije bila pobjeda ljevice. Kao bivši član Orbánove partije Fides, Mađar će predvoditi konzervativnu vladu desnog centra u parlamentu, a jedina opozicija dolazi iz Fidesa i male stranke neonacističkih korijena.

U Bugarskoj je izabran nacionalistički premijer Rumen Radev, koji je poznat po oštrom stavu prema migracijama i kritikama zelenog plana Evropske unije. Socijalistička partija, koja je prisutna u parlamentu od 1989. godine, nije osvojila nijedno mjesto. U Češkoj je Socijaldemokratska partija potpuno zbrisana u dva uzastopna izborna ciklusa, dok aktuelni premijer Andrej Babiš vodi zemlju pod parolom “Češka na prvom mjestu”, inspirisan stilom Donalda Trampa.

U Sloveniji se jedan Trampov obožavalac približava premijerskoj poziciji, dok su desničarski populistički stavovi slovačkog premijera Roberta Fica doveli do isključenja njegove partije iz krovne organizacije socijaldemokratskih partija EU. U Poljskoj, gdje je krajnje desničarska partija Pravo i pravda smijenjena s vlasti 2023. godine, progresivna ljevica je osvojila manje od 10% glasova u anketama.

Centralnoj Evropi je potrebna nova ljevica koja može braniti demokratske vrijednosti i pokazati put ka egalitarnijoj budućnosti. Bivše komunističke partije dolazile su na vlast uz obećanje da će ublažiti teret tranzicije za ranjive grupe, ali su se priklonile liberalnoj ekonomskoj ortodoksiji. Nakon sloma 2008. i migrantske krize 2015, radnička klasa, ruralno stanovništvo i stariji birači prešli su ka populističkoj desnici.

Desničarski nacionalisti nastavljaju da se oslanjaju na društvene struje kako bi osvajali vlast, dok liberalni birači u Poljskoj i Mađarskoj smatraju stranke desnog centra najboljim instrumentom za ponovno preuzimanje demokratija. Ova strategija obezbjeđuje bolju zaštitu prava manjina i bolje odnose sa Briselom, ali tinjajuće društvene i ekonomske podjele vjerovatno će opstati.

Centralnoj Evropi je potrebna nova ljevica koja može istovremeno braniti demokratske vrijednosti i pokazati put ka egalitarnijoj budućnosti.