Zašto su izbori u Mađarskoj toliko važni?

Evropska politička scena već gotovo trideset godina ne može se razumjeti bez uloge Viktora Orbana. Mađarska je od evropske zemlje srednje veličine i relativno male političke i ekonomske snage, za vrijeme Orbana postala globalni politički akter. Upravo zbog te transformacije, današnji izbori u Mađarskoj imaju širi, globalni značaj i privlače veliku pažnju.

Orban je više od šesnaest godina na vlasti i sistematski je gradio model države zasnovan na suverenitetu, tradicionalnim hrišćanskim vrijednostima i nacionalnoj ekonomiji. Od 2010. godine, sa strankom Fides osvojio je više uzastopnih izbora sa dvotrećinskom većinom, što mu je omogućilo duboke institucionalne reforme od ustavnih izmjena (promjene imena države i uvođenja dvostrukog državljanstva za sve Mađare u regionu) do redefinisanja odnosa države i nevladinog sektora.

Orban Viktor je bio velika podrška za ceo konzervativni suverenistički pokret u Evropi, pomogao je da Robert Fico dođe na vlast u Slovačkoj, Andrej Babiš u Češkoj i Mateusz Morawiecki u Poljskoj. Bio je podrška Miloradu Dodiku, kada je bio u vrlo teškoj situaciji, uključujući i finansijsku pomoć Republici Srpskoj i političku podršku na međunarodnim forumima.

Posebno se ističe uloga Mađarske u konkretnih bezbjednosnim okolnostima, pripadnici mađarskog kontingenta u okviru EUFOR, raspoređeni u Banjaluci, bili su faktor stabilnosti u trenucima kada su iz Sarajeva stizale najave o mogućem hapšenju Dodika. Mađarska je u tom periodu jasno signalizirala da neće podržati jednostrane poteze koji mogu destabilizovati region. Mađarska je funkcionisala kao sigurna kuća za konzervativce iz cijele Evrope.

U Budimpešti se redovno održavaju skupovi poput CPAC Hungary, gdje se okupljaju političari, analitičari i aktivisti iz Evrope i SAD. Država je kroz institucije kao što su Mathias Corvinus Collegium MCC, uložila značajna sredstva u obrazovanje nove generacije konzervativnih intelektualaca.

Orban je bio među rijetkim evropskim liderima koji su od početka zauzeli rezervisan stav prema ratu u Ukrajini, insistirajući na prekidu vatre i pregovorima. Mađarska nije isporučivala oružje preko svoje teritorije, a zadržala je i energetske sporazume sa Rusijom, uključujući dugoročne ugovore o snabdijevanju gasom i naftom.

Orban je postao model među američkim konzervativcima. Među glasačima pokreta MAGA uživa veliku popularnost, jer je pokazao da se politika može vratiti tradicionalnim vrijednostima. Mađarska je pozicionirana kao centar okupljanja think tank organizacija, a broj američkih konzervativnih fondacija i instituta prisutnih u Budimpešti raste iz godine u godinu.

Donald Trump je Orbana nazvao „snažnim liderom koji štiti svoju zemlju“, dok je J. D. Vance više puta isticao mađarski model kao primjer za zapadne demokratije. Orban je gradio te odnose decenijama, kroz saradnju sa američkim konzervativnim krugovima i posjetama Trumpu nakon što je na čudan način izgubio izbore za drugi mandat.

Odnos sa Srbijom je vjerovatno najbolji od srednjeg vijeka. Saradnja i prisni odnosi sa predsjednikom Aleksandrom Vučićem danas obuhvataju infrastrukturne projekte, energetsku saradnju i koordinaciju u regionalnim pitanjima. Brza pruga Beograd Budimpešta, zajednički nastupi u energetskim projektima i redovni politički kontakti svjedoče o nivou povjerenja koji je izgrađen.

Uprkos tome, Orban je pod stalnim pritiskom institucija Evropske unije. Sredstva iz evropskih fondova za Mađarsku više puta su bila zamrzavana ili uslovljavana reformama u oblasti vladavine prava. Procjene govore da je u različitim mehanizmima zadržano oko 20 do 30 milijardi evra namijenjenih Mađarskoj.

Politico je pisao da unutar Evropske unije postoje konkretne opcije kako da se odgovori na mogućnost novog mandata Viktora Orbana, pozivajući se na razgovore sa više evropskih diplomata. U tim analizama navodi se pet mogućih pristupa: proširenje odlučivanja kvalifikovanom većinom kako bi se zaobišlo pravo veta; formiranje „koalicija voljnih“ država koje bi djelovale mimo Mađarske; pojačano korišćenje pravnih mehanizama i novčanih kazni; nastavak i intenziviranje finansijskog pritiska kroz zadržavanje evropskih fondova; kao i krajnja, politički najteža opcija suspenzija prava glasa ili čak teorijska mogućnost isključenja Mađarske iz Evropske unije.

U tom kontekstu pojavljuje se Peter Mađar kao alternativa. Istraživanja javnog mnjenja pokazuju duboku podjelu, instituti i organizacije finansirani iz fondova Evropske unije, Evropskog liberalnog foruma i Fondacije Friedrich Nauman daju mu prednost od 10 do 20 procenata, dok instituti koje finansira mađarska država beleže blagu prednost Orbanu. Razlika u rezultatima ukazuje na snažan uticaj različitih političkih i finansijskih centara.

Način na koji je Peter Mađar ušao u politiku izazvao je brojne kontroverze. Svoju političku borbu započeo je objavljivanjem snimaka svoje supruge, koje je, kako se navodi, tajno snimao tokom braka. To otvara ozbiljna pitanja političke etike i ličnog integriteta. Ako je bio spreman na tako nešto u privatnom životu, postavlja se pitanje šta bi bio spreman da uradi kada bi dobio izvršnu vlast.

Dodatno, njegovi saradnici, Ištvan Kapitanj i Anita Orban, koje je predstavio na Minhenskoj konferenciji premijerima Njemačke, Austrije i Hrvatske kao buduće ministre, pokazuju da deluje kao da mu je izborna pobjeda već unaprijed obezbeđena. Istovremeno, pozvao je te iste lidere da prisustvuju obeležavanju 70 godina od revolucije 1956. godine u Budimpešti, što ostavlja utisak da nastupa iz pozicije već formirane vlasti, a ne kandidata koji u tom trenutku tek ulazi u izbornu trku.

Ištvan Kapitanj ima dugogodišnje iskustvo u energetskom sektoru, uključujući rukovodeće pozicije u međunarodnim kompanijama kao što je Shell, i smatra se menadžerom koji deluje u okviru zapadnih korporativnih i energetskih mreža. Njegov profesionalni profil je pre svega tehnokratski, ali jasno pozicioniran unutar zapadnih poslovnih i strateških krugova.

Anita Orban je već duže vreme prisutna u međunarodnim energetskim i diplomatskim krugovima, sa iskustvom u saradnji sa institucijama i kompanijama koje deluju u okviru evropskog i transatlantskog prostora. Napustila je Fides, pri čemu je kao jedan od razloga navela, kako je sama isticala, preterano približavanje Rusiji. Njen rad je usmjeren na diversifikaciju energetskih izvora i jačanje saradnje sa zapadnim partnerima.

Iz takvih biografija može se zaključiti da krug ljudi koji se okuplja oko Petera Mađara teži jačem oslanjanju na zapadne ekonomske i političke strukture, kao i politici koja bi bila više usklađena sa dominantnim pravcem unutar EU i NATO, uz smanjenje prostora za dosadašnju politiku balansa i energetskog pragmatizma.

Situacija u Mađarskoj danas prevazilazi nacionalne okvire. Ishod političke borbe u Budimpešti imaće posljedice po raspored snaga unutar Evrope, odnos između suverenističkih i federalističkih koncepata i budući pravac Evropske unije.