Šta je Peter Mađar naučio od svog prethodnika u borbi protiv Orbana

Kada opozicioni lider Peter Marki-Zaj nije uspio da sruši premijera Viktora Orbana na izborima u Mađarskoj 2022. godine, mnogi Mađari su smatrali da rezultat ukazuje na to da samo neko iz sistema može pobijediti, koristeći tvrde metode vladajuće partije Fides. Peter Mađar, koji vodi u anketama uoči nedjeljnih izbora, upravo je takav kandidat — veteran Fidesa koji je bio oženjen bivšom Orbanovom ministarkom pravde i koji razumije kako da premijera pobijedi njegovim vlastitim oružjem.

Marki-Zaj nije fan Mađarove ličnosti, smatra ga „arogantnim” i „egocentričnim”, ali hvali njegovu hladnokrvnu političku vještinu i sposobnost da izvuče važne pouke iz opozicionog poraza 2022. Ključno, Mađar je izbjegao da bude uvučen u gorku debatu o međunarodnoj podršci Ukrajini, što se pokazalo kao fatalna greška za Marki-Zaja. Mađarove ponekad nemilosrdne taktike imaju i kritičare, koji ga optužuju da pokušava da ugasi sve opozicione partije osim svoje, da sprovodi strogu medijsku kontrolu unutar sopstvenih redova i da koristi populistička obećanja u kampanji. No, Marki-Zaj to vidi kao „ispravan” način da se okonča Orbanova 16-godišnja vladavina.

„Ono što on radi, to je bolje, to je upravo ono što je naučio iz naših grešaka”, rekao je Marki-Zaj u Hodmezevasarheju, gradu od 40.000 stanovnika, gdje je gradonačelnik. „Njegova strategija je izgrađena na iskustvima cijele opozicije”. Mađar takođe ima vjetar u leđa pred izbore zbog ekonomske slabosti zemlje, pojačane jakim javnim uvjerenjem da su korupcija i klijentelizam duboko ukorijenjeni u Orbanovoj vladi. „Ljudi vide da to nije funkcionalna vlada, to je ono što se promijenilo… ljudi su veoma ljuti, toliko mrze Fides, to nije bio slučaj prije četiri godine”, rekao je Marki-Zaj.

Jedna od najvažnijih lekcija koje je Mađar naučio odnosi se na njegovo strateško pozicioniranje o Ukrajini. Lekcija dolazi iz katastrofalne greške Marki-Zaja koja se široko smatra razlogom njegovog teškog poraza 2022. Iako su rane ankete pokazivale tijesnu trku, Orban je na kraju pobijedio uvjerljivo, 49,3 odsto prema 32,7 odsto za njegovog rivala. Kako su tenzije između Rusije i Ukrajine rasle u februaru te godine, neposredno prije nego što je Moskva napala susjeda, Marki-Zaj je 23. februara rekao nezavisnom mediju Partizan da bi Mađarska mogla podržati Ukrajinu vojno sa saveznicima. Kada su ga pitali da li to znači i slanje vojnika, rekao je: „Pa, ako NATO odluči tako, onda i vojnici”, dodajući „ali u ovom trenutku o tome nema govora”. Na njegovu nesreću, ruski tenkovi su ušli u Ukrajinu narednog dana, a provladini mediji su njegove riječi iskoristili da ga optuže da želi da uvuče Mađarsku u rat.

Ovaj put opozicija je izbjegla takve greške, iako Orban Mađara više puta prikazuje kao pro-kiјevskog kandidata koji želi da uvuče Mađarsku u rat. Mađar se, zapravo, pažljivo izbjegavao da bude viđen kao pro-ukrajinski, protiveći se ubrzanom ulasku Ukrajine u EU i slanju oružja. Frontalni kandidat za 2026. takođe je čvrsto centralizovao komunikaciju i poruke oko sebe. Uveo je zabranu medijskog istupanja za gotovo sve članove partije, dozvoljavajući samo nekolicini da daju kratke izjave. Mađar drži „istu priču” na svim skupovima i govori samo za ograničen broj medija, rekao je Marki-Zaj, fokusirajući se na objave koje sam piše na Fejsbuku. „Ne boji se da bude populista”, dodao je.

Ograničavanje kanala komunikacije u partiji je „veoma pametno”, kaže Marki-Zaj, jer znači „manje osnova za kritiku, manje osnova za falsifikovane i manipulisane snimke”. Marki-Zaj je 2022. predvodio široku koalicionu opoziciju, ali se strategija raspala u izbornoj noći uz optužbe za izdaju. Tada je Mađar naučio drugu ključnu lekciju: da bi pobijedio Orbana, mora da „pregazi” cijelu opoziciju u jedan pokret. „Pola njih su glupi, druga polovina su izdajnici. Zašto se uopšte baviti starom opozicijom?” rekao je Marki-Zaj. „Dobro je” što je Mađar zaobišao postojeće opozicione partije jer sada „nema teret korupcije i loše reputacije” tih partija, rekao je Marki-Zaj. „Nema ništa drugo da se radi.”

Strategija je bila i pametna jer izborni sistem daje prednost velikim partijama u odnosu na koalicije manjih. Suočen sa sistemom koji podstiče partije da izlaze samostalno, Mađar je vršio pritisak na sve druge opozicione partije da se povuku, optužujući ih da pomažu Orbanu da ostane na vlasti ako to ne urade. Oni koji se nijesu povukli kažu da su bili izloženi onlajn uznemiravanju od strane pristalica Mađarove partije Tisa, koja je takođe osporavala registracije nekih kandidata na sudu. Ali Mađar je imao i drugi razlog da odbije saradnju sa starim opozicionim partijama i da zabrani ulazak ljudima sa političkom prošlošću u Tisu: strahovao je da bi mogli biti saboteri i vjerovao da je dio opozicije u sprezi sa Orbanom i da profitira od statusa kvo. „Bilo je jasno da ključni ljudi pokušavaju da sabotiraju kampanju”, rekao je dugogodišnji Marki-Zajev šef kampanje Geri Akos za POLITICO. Marki-Zaj je dodao: „Čak sam i zabranio jednom čovjeku iz kampanje, ali su ga drugi vratili, pa je to bio izvor haosa.” Iako gradonačelnik i dalje ima rezerve prema Mađaru, kaže da se nada da će pobijediti. „Sada je njegov posao da pobijedi Fides i da sve te kriminalce pošalje iza rešetaka”, rekao je Marki-Zaj. „Ako to uradi, podići ćemo mu spomenik ovdje u Hodmezevasarheju, obećao sam mu to”.