Bitka za Košare: Herojski otpor

U istoriji savremene Srbije, malo koja bitka je toliko obavijena patnjom, junastvom i tišinom kao što je Bitka za Košare. Ona se odigrala između 9. aprila i 14. juna 1999. godine, na samom jugoslovensko-albanskom graničnom pojasu, na vrletima Prokletija, u trenucima kada je Savezna Republika Jugoslavija bila pod žestokim NATO bombardovanjem.

Vojska Jugoslavije, u sastavu regularne vojske, rezervista, dobrovoljaca i vojnika na odsluženju redovnog roka, branila je graničnu liniju od upada pripadnika terorističke UČK, regularne vojske Albanije i uz vazduhoplovnu podršku NATO alijanse.

Početak napada – 9. april 1999. Na Veliki petak, 9. aprila 1999. godine, otpočeo je koordinisan napad na karabulu Košare. Sa albanske strane, više od 1.500 pripadnika UČK, ojačanih instruktažom i logistikom NATO-a, pokrenulo je ofanzivu sa ciljem probijanja granice i povezivanja sa jedinicama unutar Kosova. Udar je bio iznenada žestok, potpomognut artiljerijskom vatrom i vazduhoplovnim napadima NATO-a. Karabula je ubrzo pala, ali se borba nastavila na okolnim visovima.

Junaci sa Košara. Protivnik, brojčano i tehnički nadmoćniji, očekivao je brz prodor. Međutim, ispred njih su stali uglavnom mladi vojnici, mnogi od njih regruti starosti 19 i 20 godina. Većina nije imala ni dovoljno borbenog iskustva, ni adekvatnu opremu, ali su imali nešto što nijedan protivnik nije mogao da predvidi – čeličnu volju da odbrane svoju zemlju.

Jedan od simbola te borbe bio je redov Boban Pavlović, koji je poginuo pokušavajući da spasi ranjene drugove pod neprijateljskom vatrom. Takođe, major Milan Tepić i major Dragan Kovačević, koji su koordinisali odbranu položaja na visovima Raškoj i Mrčaču, ostali su upamćeni po odlučnosti i ljudskosti.

Teren je bio nemilosrdan. U rovu, u snegu, pod kišom granata i bombardera, hiljade mladih života je provelo više od 60 dana. Voda i hrana često su bili nedostupni, a evakuacija ranjenih gotovo nemoguća. Lekari i bolničari, među njima i heroina dr Svetlana Petrović, činili su nadljudske napore da sačuvaju živote.

Istina i ćutanje. Bitka za Košare dugo je bila skrajnuta iz javnosti. Zvanične strukture dugo nisu želele da govore o njoj. Ni film, ni dokumentarci, ni zvanične komemoracije nisu postojale do skoro. Prvi široj javnosti dostupan dokumentarni prikaz borbe objavljen je tek nakon 2015. godine. Svedočenja preživelih, poput dnevnika vojnika Vladimira Ilića ili intervjua sa kaplarom Nebojšom Petrovićem, bacaju svetlo na tešku istinu – da je odbrana Košara predstavljala ključnu tačku sprečavanja kopnene invazije na Kosovo i Metohiju iz pravca Albanije.

Zvanično, u bici je život izgubilo najmanje 108 pripadnika Vojske Jugoslavije, iako neki izvori govore i o većem broju. Svi su oni postali simboli otpora i odanosti. Danas, njihova imena se nalaze utkana u spomen-obeležja, ali i u srcima mnogih građana Srbije. Iako je NATO uspeo da iznudi političko povlačenje VJ sa Kosova kroz Kumanovski sporazum, Bitka za Košare ostala je za mnoge dokaz vojničke časti i otpora. Taj otpor nije bio samo vojni – bio je moralni i simbolički. On je pokazao da postoje tačke preko kojih se ne prelazi. Bitka za Košare nije bila samo borba za položaj – ona je bila borba za dostojanstvo.

U njoj je učestvovalo više od 1.200 vojnika VJ, a njihovo junastvo danas postaje deo kolektivne svesti srpskog naroda. O njima se sve više piše, snimaju se filmovi, podižu spomenici. Jer ne sme se zaboraviti. Košare su, u istorijskom i moralnom smislu, srpski Termopili.