Pet načina na koje Tramp može uništiti NATO

Donald Tramp je ove sedmice znatno pojačao prijetnje prema NATO-u dok je njegova ljutnja na američke saveznike rasla zbog njihovog odbijanja da se pridruže ratu SAD protiv Irana. U srijedu je američki predsjednik rekao da “apsolutno” razmatra napuštanje saveza. Iako nije detaljnije objasnio tu prijetnju u televizijskom obraćanju kasnije te večeri, izjave su bile najjače dosad u naglašavanju njegovog negodovanja prema 77-godišnjem paktu. “Razgovaraću o tome što mi je NATO odvratan”, rekao je prije svog govora, kasnije dodavši za POLITICO : “Razočaran sam u njih… ako bi mi ikada bili potrebni, oni ne bi bili tu”. Do sada Tramp nije preduzeo nikakve korake da istupi, što je potez koji mu američki zakon zabranjuje bez odobrenja Kongresa.

Ali Trampove prijetnje savezu, njegovo korištenje izraza “oni” umjesto “mi” kada govori o NATO-u i raniji pozivi na aneksiju Grenlanda od saveznice Danske ukazuju na zemlju koja više ne vidi sebe kao integralni dio saveza koji je osnovala. Ali šta bi SAD u praksi mogle učiniti ako žele da daju stvarnu težinu predsjednikovim prijetnjama? POLITICO je razgovarao sa devet eksperata, pravnih stručnjaka i NATO zvaničnika, koji su opisali Trampove opcije, koliko su realne i koliko bi štete mogle nanijeti savezu. Neki su zatražili anonimnost da slobodno govore o osjetljivim pitanjima.

Scenario 1: Pojačati retoriku Pojačavanje prijetnji, kritike i retorike o NATO-u nastavilo bi ono što Tramp sada radi. Američki predsjednik je već više puta narušavao NATO-ov Član 5 o kolektivnoj odbrani i sumnjao da li bi zaista poslao američke trupe da brane saveznike. Ove sedmice je ponovio da je savez “papirni tigar” i dodao da ruski predsjednik Vladimir Putin “i to zna”. Evropski lideri su istakli ovaj rizik. “Savezi poput NATO-a su vrijedni zbog… povjerenja koje stoji iza njih”, rekao je francuski predsjednik Emanuel Makron u četvrtak. “Ako svaki dan stvaraš sumnje u svoju posvećenost, prazniš [NATO] od njegove suštine”. Svaki put kad američki predsjednik dovede u pitanje savez, to “ozbiljno šteti kredibilitetu odbrambene i odvraćajuće pozicije NATO-a”, rekla je Gerlinde Njehus, nezavisna ekspertkinja za bezbjednost i bivša dugogodišnja NATO zvaničnica. “Odvraćanje funkcioniše i psihološki… u percepciji mozga tvog protivnika”, dodala je. “Ako tvoj protivnik misli da si papirni tigar… onda je, naravno, to otvoreni poziv Vladimiru Putinu i donekle Si Đinpingu da testiraju savez”. Unutar Pentagona osjećaj je da su Trampove prijetnje više od istog od predsjednika koji je dugo skeptičan prema NATO-u. Vjerovatnoća: 5/5 Stepen štete: 2/5

Scenario 2: Djelovati kao smetnja Tramp takođe može otežavati život saveznicima u NATO-u bez potpunog sukoba. To se već dešava u ograničenoj mjeri. SAD su iskoristile činjenicu da svi dokumenti politika u NATO radnim odborima moraju biti usvojeni jednoglasno da blokiraju izvještaje o “mekšim” temama poput klimatskih promjena i ljudske bezbjednosti, ponekad sa drugim saveznicima, rekla su dvojica NATO diplomata. Rad na ovim temama praktično je “sveden na nulu”, rekao je jedan od diplomata. Ukupno, “SAD još imaju solidan tim, učestvuju u odborima… pregovaraju”, rekao je ovaj diplomata, ali je dodao da bi Vašington mogao nanijeti veću štetu ako želi zaustavljanjem rada u centralnijim odborima, poput onih koji se bave Ukrajinom i Rusijom. SAD takođe mogu odbiti da plaćaju svoj doprinos zajedničkom budžetu NATO-a koji pokriva operativne troškove (sada plaćaju oko 800.000 eura, ili 15% ukupnog budžeta). Iako bi to bilo “ometajuće”, rekla je Njehus, “to ne bi bio kraj svijeta” jer bi ostali saveznici mogli nadoknaditi taj doprinos. Neki u Trampovoj administraciji navodno razmatraju model “plaćaj-da-biraš” u NATO-u, koji bi blokirao saveznike koji ne ispunjavaju ciljeve potrošnje od prava glasa u zajedničkim misijama i aktiviranju Člana 5. Iako nema mehanizma za sprovođenje te strategije, Njehus je rekla da Tramp to može postići političkim pritiskom. Govoreći u ime organizacije, NATO zvaničnik je rekao POLITICO-u: “Ne komentarišemo detalje diskusija među saveznicima. Diskusije u odborima su suštinski dio svakodnevnog rada NATO-a u kojem svi saveznici redovno učestvuju”. Vjerovatnoća: 3/5 Stepen štete: 3/5

Scenario 3: Povlačenje američkih trupa Vašington bi takođe mogao odlučiti da povuče trupe iz Evrope. SAD imaju između 67.500 i 85.000 trupa raspoređenih na najmanje 31 stalnu bazu i 19 vojnih lokacija. Tramp ima ograničenu manevarsku slobodu: prema zakonu iz 2025. mora zadržati 76.000 trupa u Evropi osim ako povlačenje ne traje manje od 45 dana ili ne dobije odobrenje Kongresa. Ako bi Tramp povukao zakonski maksimum od oko 9.000 vojnika, to bi “razumno” štetilo savezu, ali ne katastrofalno, rekao je Ed Arnold, viši stručnjak za odbranu pri Royal United Services Institute think-tanku i bivši NATO zvaničnik. Evropski saveznici bi mogli zamijeniti te trupe ili ih nadoknaditi ekvivalentnim kapacitetima poput raketa dugog dometa. Ipak, to je malo vjerovatno, smatra Arnold, jer Tramp želi da zadrži trupe i vojne resurse u Evropi da bi mogao brzo da reaguje u sukobima poput rata u Iranu. “Ako žele proširiti rat na Bliskom istoku, trupe tamo zapravo mogu biti korisne jer se mogu premještati između različitih pozornica”, rekao je. “Tu političke želje predsjednika susreću stvarne operativne zahtjeve Pentagona”. “Uzimaš svoje trupe i stručnjake od mjesta gdje su potrebni… i zapravo samo štetiš sopstvenim operacijama”, dodao je Arnold. Vjerovatnoća: 2/5 Stepen štete: 3/5

Scenario 4: Mekani izlazak Tramp bi takođe mogao dovesti savez na koljena bez formalnog istupanja. U manje ekstremnom scenariju, SAD bi mogle izaći iz četvorogodišnjeg vojnog planiranja NATO-a, koji određuje kakvu opremu i koliko trupa svaki član mora dodijeliti savezu u scenariju invazije, kada se uzmu u obzir tri regionalna plana odbrane. Tehnički to ne bi uticalo na američke vojne obaveze, rekao je Arnold, ali bi ih praktično zamrzilo kao što su obećane u prethodnom ciklusu koji je završio prošle godine. To bi ostavilo Evropljane da hitno popunjavaju praznine, uključujući područja poput vazdušne odbrane, obavještajnih kapaciteta i dopunjavanja gorivom u vazduhu. SAD bi takođe mogle bojkotovati NATO sastanke ili povući svoju delegaciju. To bi bilo “veoma štetno”, rekao je Arnold, jer bi praktično paralizovalo rad saveza s obzirom na oslanjanje na jednoglasne odluke. Ako želi agresivnije, Tramp može pogledati istoriju: 1966. francuski predsjednik Šarl de Gol napustio je integrisano komandovanje NATO-a, što je Grčka učinila nakratko 1974. U praksi, to bi uništilo savez, rekao je Arnold. S obzirom na centralnu ulogu Vašingtona u savezu, to bi vjerovatno značilo povlačenje svih američkih trupa dodijeljenih NATO-u i prisiljavanje na ostavku vrhovnog komandanta saveza, američkog generala Aleksusa Grinkviča. Do sada se evropski saveznici ne brinu zbog ovih scenarija, prema dvojici viših NATO diplomata. “Ako prestanu da rade stvari [kao sada] za osiguranje kapaciteta za NATO, u ozbiljnoj smo nevolji”, rekao je jedan od njih, dodajući da to “nije posebna briga” danas. Vjerovatnoća: 2/5 Stepen štete: 4/5

Scenario 5: Tvrdi izlazak Formalno napuštanje NATO-a dolazi sa složenim pravnim preprekama: Tramp bi tehnički morao da osvoji podršku dvije trećine Senata da bi to učinio prije aktiviranja Člana 13 osnivačkog ugovora saveza, što je proces koji traje jednu godinu. Ipak, američki predsjednik može jednostrano napustiti ugovore, kao što je učinio 2020. napuštanjem ugovora o nadzoru aviona Otvoreno nebo. Američki sudovi bi mogli pokušati to da blokiraju, iako je sudska grana često nevoljna da se miješa u vanjsku politiku. Ipak, takav potez bi sigurno izazvao tužbe od država pod vođstvom Demokrata ili američkih građana koji posluju u Evropi. Kongres bi mogao učestvovati ako se bilo koja komora promijeni nakon novembarskih izbora, rekao je Skot Anderson, viši urednik Lawfarea. “Čini mi se da su sudije manje sklone stati na njegovu stranu nakon godine izvršne ekspanzije”, rekao je jedan američki zvaničnik odbrane. Bijela kuća nije odgovorila na zahtjev za komentar. Ipak, perspektiva napuštanja NATO-a dolazi sa oštrim upozorenjem od nekih saveznika. “Teško je zamisliti NATO bez učešća SAD”, rekao je treći viši NATO diplomata. “Dakle, to bi trebalo imati težinu u bilo kojoj odluci koju Vašington donese ili ne donese.” Vjerovatnoća: 1/5 Stepen štete: 5/5