11. septembar: ključne informacije

Jedanaestog septembra 2001. godine 19 terorista, povezanih sa Al Kaidom, otelo je četiri aviona i izvelo samoubilačke napade na tlu SAD. Skoro 3.000 ljudi je poginulo, a ubrzo je uslijedio odgovor Sjedinjenih Država – u formi vojne invazije na Avganistan, koja je okončana u avgustu 2021. povlačenjem posljednjih američkih trupa, nakon čega su talibani ponovo preuzeli kontrolu nad zemljom.

Napad 11. septembra najgori je teroristički napad koji su Sjedinjene Države pretrpjele u svojoj istoriji, a umnogome je uticao i trasirao put kojim će ići spoljna politika jedine tadašnje supersile. U utorak, 11. septembra 2001. godine, u 8.45 po lokalnom vremenu, vedro nebo iznad Njujorka zaparao je „boing 767“ kompanije „Amerikan erlajns“, koji se sa 75.000 litara goriva zakucao u sjevernu kulu Svjetskog trgovinskog centra. Udar je ostavio otvorenu, plamteću rupu blizu 80. sprata. Samo 18 minuta kasnije evakuaciju oba nebodera prekinuo je drugi „boing 767“ iste kompanije, koji se pojavio na nebu, oštro skrenuo i udario u južnu kulu negdje oko 60. sprata.

Dok su milioni ljudi uživo ili preko TV ekrana gledali šta se dešava u, sada već očiglednom, terorističkom napadu, treći avion „Amerikan erlajnsa“ na letu 77 kružio je iznad Vašingtona prije nego što je u 9.45 udario u zapadno krilo Pentagona. Eksplozija koja je uslijedila izazvala je veliki požar i urušila dio džinovske betonske zgrade u kojoj se nalazi Ministarstvo odbrane SAD.

Teroristi su oteli i četvrti avion. Međutim, kako je let 93 „Junajted flajta“ kasnio sa polijetanjem, putnici su saznali o dešavanjima u Njujorku i Vašingtonu. Shvativši da je i njihov avion otet, nekolicina putnika i članova posade pokušala je da vrati kontrolu nad letjelicom. Kada su teroristi shvatili o čemu se radi i da najvjerovatnije neće uspjeti u svojoj namjeri, okrenuli su avion i srušili ga na polje blizu Šenksvila u zapadnoj Pensilvaniji.

Manje od 15 minuta nakon što je avion pogodio Pentagon, situacija u Njujorku poprimila je još gore razmjere. Čelična konstrukcija južne kule Svjetskog trgovinskog centra nije izdržala oštećenja i ogromnu temperaturu i urušila se pod sopstvenom težinom. Ista sudbina zadesila je i sjevernu kulu u 10 časova i 30 minuta. Od ljudi koji su u vrijeme rušenja nebodera bili u njima preživjelo je samo šestoro. Ukupno 2.996 ljudi poginulo je u napadima 11. septembra, uključujući 19 terorista.

U udaru na Svjetski trgovinski centar i posljedičnom rušenju Kula bliznakinja život su izgubile 2.763 osobe, među kojima su bila 343 vatrogasca i zdravstvenih radnika i 60 policajaca. U napadu na Pentagon poginulo je 189 ljudi, uključujući sve na letu 77. Još 44 osobe poginule su u padu aviona u Šenksvilu.

Neposredno poslije napada sumnja za organizaciju pala je na terorističku organizaciju Al Kaidu. Uprkos tome što je njen vođa isprva demantovao uključenost, kasnije je preuzeo odgovornost, a kao razlog naveo američku podršku Izraelu, prisustvo trupa SAD u Saudijskoj Arabiji i sankcije protiv Iraka. Američka administracija zahtijevala je od Avganistana njegovo izručenje, ali su vlasti te zemlje odbile da protjeraju Al Kaidu i Bin Ladena.

Prvi čovjek SAD Džordž Buš pokrenuo je Rat protiv terorizma – kampanju koja uključuje vojne i diplomatske akcije sa ciljem sprečavanja širenja terorizma. Zvanični naziv bio je „Operacija: Trajna sloboda“, a započeta je već 7. oktobra vojnom invazijom na Avganistan. U roku od dva mjeseca američka vojska i njeni saveznici zbacili su sa vlasti talibanski režim, ali je rat protiv Al Kaide nastavljen. Osama bin Laden ostao je u bjekstvu sve do 2. maja 2011. godine, kada su ga američki specijalci pronašli u njegovom skrovištu u Abotabadu u Pakistanu. Predsjednik Barak Obama najavio je početak povlačenja trupa iz Avganistana, koje je okončano 10 godina kasnije – u avgustu 2021. godine, nakon čega su talibani ponovo preuzeli vlast.