Cilj Poglavlja 24: Slobodno kretanje uz očuvanje bezbjednosti

Poglavlje 24 – Pravda, sloboda i bezbjednost, fokusira se na borbu protiv organizovanog kriminala, bezbjedne granice, uređene migracije i azil, kao i usklađenu viznu politiku. Osnovni cilj reformi u okviru ovog poglavlja jeste omogućavanje slobodnog kretanja ljudi uz očuvanje bezbjednosti građana.

Ovo poglavlje je jedno od najzahtjevnijih u pregovorima Crne Gore sa Evropskom unijom, jer država mora dokazati ne samo postojanje odgovarajućih zakona, već i efikasnu primjenu tih zakona od strane policije, tužilaštva, graničnih službi i drugih institucija. Crna Gora planira da privremeno zatvori Poglavlje 24 do decembra 2026. godine.

Poglavlje 24 uključuje mnoge oblasti koje su direktno povezane sa bezbjednošću i slobodom kretanja, kao što su: borba protiv organizovanog kriminala, kontrola granica, migracije i azil, vizna politika, borba protiv trgovine ljudima, policijska i pravosudna saradnja, borba protiv terorizma, kao i sprečavanje krijumčarenja i drugih oblika prekograničnog kriminala. Suština ovog poglavlja je da Crna Gora izgradi sistem sposoban da štiti svoje građane i efikasno sarađuje sa institucijama država članica EU.

Uspješna primjena reformi iz Poglavlja 24 trebala bi značiti bezbjedniju državu i efikasnije institucije. Bolja policijska i međunarodna saradnja povećava sposobnost države da se bori protiv organizovanih kriminalnih grupa koje djeluju preko granica. Efikasnija kontrola granica smanjuje prostor za krijumčarenje ljudi, droge, oružja i druge ilegalne aktivnosti. Uređen sistem migracija i azila omogućava državi kontrolu migracionih tokova, a istovremeno štiti ljude kojima je potrebna međunarodna zaštita.

Članstvo u evropskom sistemu pravde i bezbjednosti znači i snažniju saradnju crnogorskih institucija sa policijama, tužilaštvima i drugim organima država članica EU.

Pozitivan IBAR iz juna 2024. godine omogućio je utvrđivanje tri završna mjerila za Poglavlje 24, koja se odnose na rezultate u oblasti migracija, azila, vizne politike i kontrole granica, suzbijanje i prevenciju organizovanog kriminala, kao i usklađivanje antiterorističke politike sa zakonodavstvom EU. Šefica Radne grupe za Poglavlje 24, Jovana Mijović, izjavila je da je Crna Gora realizovala više od 90 odsto obaveza koje proizlaze iz završnih mjerila, dok su preostale obaveze jasno definisane i na njima se intenzivno radi.

Jedan od najvažnijih zahtjeva u Poglavlju 24 jeste da Crna Gora pokaže konkretne i održive rezultate u borbi protiv organizovanog kriminala, što podrazumijeva efikasne istrage, krivično gonjenje i sudske postupke protiv organizovanih kriminalnih grupa, kao i finansijske istrage i oduzimanje imovine stečene kriminalom. Evropska unija procjenjuje kapacitet institucija da ne samo procesuiraju, već i da oduzmu finansijsku moć kriminalnim strukturama. Međunarodna saradnja je posebno važna jer organizovane kriminalne grupe često djeluju u više država.

Crna Gora mora pokazati sposobnost efikasnog upravljanja mješovitim migracionim tokovima i pravilne kontrole granica, što podrazumijeva adekvatne granične i prihvatne kapacitete, borbu protiv ilegalnih migracija i krijumčarenja, kao i funkcionalan sistem azila. Država treba obezbijediti adekvatan broj službenika i dovoljne kapacitete za prijem osoba koje traže međunarodnu zaštitu, a cilj nije zatvaranje granica, već uspostavljanje sistema koji omogućava zakonito i bezbjedno kretanje ljudi.

Jedna od obaveza Crne Gore je i potpuno usklađivanje vizne politike sa politikom Evropske unije, što podrazumijeva postepeno usklađivanje spiska država čijim državljanima je potrebna viza sa zajedničkom viznom politikom EU. Vlada je odlučila da od 1. novembra 2026. godine uvede vize za državljane Rusije, Bjelorusije, Turske, Kine i Saudijske Arabije. Ove odluke mogu imati ekonomske posljedice, posebno za turizam, ali predstavljaju dio obaveza koje Crna Gora preuzima na putu ka članstvu.

Podatak da je realizovano više od 90 odsto obaveza ne znači automatski da je Poglavlje 24 spremno za zatvaranje. Evropska unija procjenjuje ne samo broj formalno ispunjenih aktivnosti, već i njihov kvalitet i rezultate u praksi. Zato završetak preostalih obaveza mora biti praćen dokazima da institucije funkcionišu i da su promjene održive. Konačnu odluku o privremenom zatvaranju poglavlja donose države članice EU.

Za građane, uspješna reforma u okviru Poglavlja 24 trebala bi značiti manje prostora za organizovani kriminal i krijumčarenje, efikasniju policiju i bolje kontrolisane granice. Bolja međunarodna razmjena podataka i saradnja sa evropskim institucijama trebala bi omogućiti brže otkrivanje i procesuiranje kriminalnih grupa. Uređen sistem migracija i azila doprinosi većoj bezbjednosti, ali i boljoj zaštiti ljudskih prava. Cilj Poglavlja 24 nije samo ispunjavanje evropskih mjerila, već stvaranje sistema koji dugoročno povećava sigurnost građana.

Mit VS Činjenica

MIT: „Poglavlje 24 se svodi samo na policiju i borbu protiv kriminala.“ ČINJENICA: Ono obuhvata i granice, migracije, azil, vize, trgovinu ljudima, terorizam i međunarodnu policijsku i pravosudnu saradnju.

MIT: „Ako je ispunjeno više od 90 odsto obaveza, poglavlje je praktično zatvoreno.“ ČINJENICA: Evropska unija procjenjuje i kvalitet primjene i konkretne rezultate. Formalno ispunjena aktivnost nije dovoljna ako sistem u praksi ne funkcioniše.

MIT: „Usklađivanje vizne politike znači da Crna Gora više ne može da vodi sopstvenu politiku.“ ČINJENICA: Članstvo u EU podrazumijeva zajedničku viznu politiku i zajednička pravila u oblasti slobode, pravde i bezbjednosti. Crna Gora kao buduća članica učestvovaće i u njihovom kreiranju.

MIT: „Zatvaranjem Poglavlja 24 završava se borba protiv organizovanog kriminala.“ ČINJENICA: Borba protiv kriminala je trajna obaveza države. Zatvaranje poglavlja samo potvrđuje da je dostignut nivo spremnosti potreban za završetak pregovora.

MIT: „Slobodno kretanje ljudi znači slabiju kontrolu granica.“ ČINJENICA: Evropski sistem podrazumijeva manje prepreka za zakonito kretanje, ali snažniju i koordinisaniju kontrolu spoljne granice, uz bolju razmjenu podataka i procjenu rizika.

Kako provjeriti: Evropska komisija – dokumenti o Poglavlju 24; Zajednička pozicija EU za Poglavlje 24; Godišnji izvještaji Evropske komisije o Crnoj Gori; IBAR za poglavlja 23 i 24; Ministarstvo evropskih poslova Crne Gore; EUR-Lex – zvanična baza zakonodavstva Evropske unije.

Tekst je nastao u okviru projekta „EU Reality Check