Tirk ponovo šef UN za ljudska prava

Šef visokog komesarijata UN za ljudska prava Folker Tirk (Volker Turk) izabran je za drugi mandat u petak, uprkos protivljenju Sjedinjenih Američkih Država, Rusije i Izraela da ostane na toj funkciji još četiri godine. Zemlje članice odbile su predlog SAD da se odloži glasanje do kraja iduće nedjelje, kao i ruski predlog da se Tirkov mandat produži samo do kraja godine.

U Generalnoj skupštini UN, od 193 zemalja članica, za ponovno imenovanje Tirka glasalo se 144 'za', prema 10 'protiv', uz 13 uzdržanih. Iako je dobio snažnu podršku, glasovi i govori takođe su pokazali zabrinutost što je generalni sekretar UN Antonio Gutereš imenovao Tirka, austrijskog advokata, ovog mjeseca, poslije privatnih konsultacija, bez javne rasprave, i to u momentu kada se i samom Guterešu bliži kraj njegovog 10-godišnjeg mandata.

Posao šefa UN za ljudska prava je nezgodan sam po sebi, zahtijeva da se govori protiv kršenja ljudskih prava od strane vlada zemalja koje su članice svjetske organizacije, navodi agencija AP. Na primjer, Tirk je oštro kritikovao rusku invaziju Ukrajine 2022. godine. Tirkov mandat, koji je trebalo da istekne 11. oktobra, naišao je na protivljenje nekih zemalja zbog njegovih kritika izraelskih napada u Gazi i njegovog pristupa kineskom suzbijanju ujgurske manjine.

Ni jedan od Tirkovih prethodnika nije odslužio dva puna mandata, od kada je to mjesto formirano 1993. godine. Zamjenik američkog ambasadora Džef Bartos upozorio je prije glasanja da bi ponovno imenovanje Tirka pokazalo da je Generalna skupština nefunkcionalna. 'Nemojte se zavaravati ako ova skupština toleriše prekoračenje procedure, tajne dogovore i zloupotrebu UN položaja biće posljedica. SAD će odmah ponovo preispitati svoje angažovanje, učestvovanje i finansiranje', rekao je zamjenik ambasadora.

Administracija predsjednika Donalda Trampa već duguje UN-u gotovo četiri milijarde dolara za redovna plaćanja i za odvojeni budžet za mirovne operacije UN. Zamjenik ruskog ambasadora Dmitrij Šumakov rekao je da je Gutereš unio razdor među članove UN i optužio Tirka za političku pristrasnost i promovisanje zapadnih geopolitičkih interese pod pričom o zabrinutosti za ljudska prava.

Govoreći u ime Evropske unije, irski ambasador pri UN Fergal Mitren ponovo je potvrdio punu podršku tog bloka za Tirka. 'Evropska unija vjeruje da je Tirk ispunio odgovornosti koje su mu povjerene efektivno i sa integritetom na objektivan i neselektivan način posljednje četiri godine', rekao je Miten. Irski ambasador je dodao da Tirk preuzima drugi mandat, 'u vrijeme kada se nemilosrdno umnožavaju prepreke i kršenja ljudskih prava, i kada promocija i zaštita svih ljudskih prava postaje još više osporavana'.

Gutereš, čiji se drugi petogodišnji mandat završava 31. decembra, poslao je pisma regionalnim grupama UN ovog mjeseca, u kojim ih je obavijestio o namjeri da ponovo imenuje Tirka. Afrička grupa nije imala primjedbi, ali latinoameričke zemlje imale su nekoliko primjedbi, uključujući Nikaragvu, Argentinu i Paragvaj.

Pred glasanje izraelsko ministarstvo spoljnih poslova nazvalo je Guterešovo djelovanje u korist drugog mandata za Tirka, 'najnovijim moralnim propustom generalnog sekretara UN', navodeći preko društvenih mreža da bi taj izbor trebalo da bude ostavljen Guterešovom nasljedniku. 'Poslije višegodišnje pristrasnosti protiv Izraela treba da slijedi odgovornost, a ne mijenjanje pravila', navelo je izraelsko ministarstvo.

Portparol UN Stefan Dižarik rekao je da je Gutereš slijedio rezoluciju 1933 kojom je uspostavljen visoki komesar UN za ljudska prava i koja ostavlja mogućnost za drugi mandat. 'Generalni sekretar radi stvari na vrlo transparentan način, slijedeći pravila i svoja ovlašćenja. Konsultacije su održane sa zemljama članicama prije ovoga i sa regionalnim grupama', rekao je Dižarik novinarima.

Kao komesar UN za ljudska prava, Tirk, koji je dugo kao funkcioner UN radio sa Guterešom u sjedištu UN u Njujorku, izrazio je zabrinutost oko raznih pitanja u Kini, koja se kreću od sudbine zatvorenih pojedinaca kao što je umjetnik Gao Džen, advokat Ju Venšeng i medijski mogul Džimi Lai, kontra terorizma i prakse asimilacije etničkih manjina kao što su Ujguri u regionima Sinđang, Unutrašnja Mongolija i Tibet.

Kritičari kažu da je mogao da uradi više, da nastavi ispitivanje izvještaja koje je objavila njegova prethodnica, bivša čileanska predsjednica Mišel Bašle, u kome je rečeno da je kinesko diskriminatorsko pritvaranje Ujgura i drugih uglavnom muslimanskih etničkih grupa u Sinđangu moglo da se smatra zločinom protiv čovječnosti. Tirk se takođe nije pridružio nezavisnim UN stručnjacima za ljudska prava koji su optužili Izrael za genocid protiv Palestinaca tokom izraelskog rata protiv Hamasa u Gazi. Izrael žustro negira te tvrdnje. Bivši šef Hjuman ratjs voča Ken Rot rekao je da je najveća mrlja na Tirkovoj reputaciji - potpuno napuštanje Ujgura.