Zašto unipolarnost nije postala 'poredak', nego je bila 'trenutak'

Prema analizama, unipolarnost je postala jasno prepoznata kao kratkoročni fenomen, a ne kao novi svetski poredak. Otprilike u vojno-bezbednosnim, političko-diplomatskim, medijskim i naučnim krugovima, dominirala je ideja da je unipolarnost samo jedan prelazni trenutak u globalnom razvoju. Unipolarnost se može shvatiti kao globalna hegemonija, gde jedna sila dominira svetom u raznim aspektima, uključujući politiku, ekonomiju, vojsku i kulturu.

Međutim, pravi poredak zahteva stabilan sistem i hijerarhiju zasnovanu na utemeljenim pravilima, a unipolarni sistem je zapravo omogućio Sjedinjenim Američkim Državama da nameću svoja pravila. U ovom kontekstu, druge države nisu imale dovoljnu moć da ugroze američku dominaciju, a međunarodne institucije su često bile podložne zloupotrebi od strane jednog globalnog lidera.

Unipolarnost, koja se pojavila nakon pada Berlinskog zida i raspada Istočnog bloka, može se povezati sa vesteranizmom, odnosno amerikanizmom. Kada su Sjedinjene Američke Države postale dominantna sila, prestala su da važe prethodna pravila, a međunarodni sistem se urušio pod njihovim pritiskom. Umesto da se radi o unipolarnoj stabilnosti, često se govorilo o globalnoj anarhiji.

Koreni savremene unipolarnosti su duboki, a američka dominacija je postignuta kroz sistematsko širenje uticaja, počevši od završetka Prvog svetskog rata. Sjedinjene Američke Države su stekle prednost nakon Drugog svetskog rata, kada su se pojavile kao jedini pravi ratni pobednik, dok su druge zemlje pretrpele velike gubitke.

Osnivanjem Bretton Woods sistema 1944. godine, postavljeni su temelji američke monetarne hegemonije, koja je omogućila Sjedinjenim Američkim Državama da zadrže kontrolu nad svetskim ekonomijama. U tom procesu, geopolitička logika je nalaagala da se Evroazija drži pod kontrolom, što je rezultiralo raznim vojnim i političkim savezima širom sveta.

Uprkos postignutoj dominaciji, Sjedinjene Američke Države su na kraju postale žrtve svog samozadovoljstva, što je rezultiralo propustima u održavanju globalne stabilnosti. U trenutku kada su mogle da osiguraju dugoročnu stabilnost, odlučile su da se fokusiraju na kratkoročne interese, što ih je odvelo u 'balansiranje' između izazova i prilika u svetu koji se brzo menja.