Crna Gora zemlja visokoobrazovanih: Sve više školovanih, sve manje stručnih

Univerzitet Crne Gore (UCG) otvorio je prijave za 67 studijskih programa, a na 21 studijskom programu broj prijavljenih kandidata premašio je broj predviđenih mjesta. Na konkurs za upis u prvom upisnom roku za studijsku 2026/27. godinu prijavilo se 221 kandidat više nego prošle godine.

UCG je oglasio 3.159 mjesta za školovanje o trošku budžeta i 80 na studijskom programu Biznis i ekonomija na engleskom jeziku. I pored dramatičnog demografskog pada i sve veće konkurencije, UCG ostaje prvi izbor za veliki broj budućih studenata, sa više od 60 odsto studenata koji studiraju na državnom univerzitetu.

Najviše prijava je pristiglo za Filozofski fakultet (462), Ekonomski (410), Medicinski (369), Pravni (308) i Elektrotehnički fakultet (288). Strukovna udruženja, kao što su Privredna komora Crne Gore i Unija poslodavaca, godinama upozoravaju da upisna politika ne zadovoljava potrebe tržišta rada, niti ekonomske i društvene potrebe, što dovodi do prekomjernog školovanja kadrova u društvenim i humanističkim naukama, dok alarmantno nedostaje kadar iz prirodnih nauka, zdravstva, tehničkih i informacionih tehnologija, inženjerstva, turizma i zaštite životne sredine.

Univerzitet se trudi da svake godine otvori nove studijske programe. Prošle godine otvoren je studijski program Hemija, a ove godine na Filozofskom fakultetu otvoren je Specijalna edukacija i rehabilitacija. Takođe, novi programi na Tehnološkom fakultetu su Tehnološko inženjerstvo, Prehrambeno i bioprocesno inženjerstvo i Životna sredina i održivi razvoj. Novi programi su privukli veliku pažnju, a za Specijalnu edukaciju i rehabilitaciju prijavilo se 82 kandidata na 30 raspisanih mjesta.

Međutim, interesovanje ne prati uvijek znanje stečeno u srednjoj školi. Na Medicinskom fakultetu, većina prijavljenih za medicinu i stomatologiju dobila je jedinice. Na Stomatologiji, od 38 kandidata, 31 je dobio jedinicu iz hemije ili biologije. Na Medicinskom fakultetu, od 126 kandidata, čak 72 su dobila nedovoljan, a samo tri su dobila petice. Dekan Medicinskog fakulteta, Miodrag Radunović, istakao je da „lučonoše“ nisu opravdale priznanje za uspjeh u prethodnom školovanju, naglašavajući potrebu za reformom obrazovanja.

O ovoj reformi se govorilo i na konsultativnom saslušanju Odbora za prosvjetu, nauku, kulturu i sport. Ministarka prosvjete, nauke i inovacija, Anđela Jakšić-Stojanović, priznala je postojanje problema s polaganjem prijemnih ispita, posebno za Medicinski fakultet. Ona je istakla da postoji neusaglašenost planova i programa, što dovodi do nedovoljnog znanja učenika za polaganje ispita.

Dok reforma čeka, ljekarka Jelena Knežević upozorila je na situaciju u KCCG, ističući da će uskoro diplomirati oko pedeset doktora medicine, dok Crna Gora pati od deficita stručnog kadra. Novodiplomirani ljekari moraju čekati 15. januar 2027. da započnu program osposobljavanja s minimalnom pripravničkom zaradom od 600 eura.

Predstavnici Privredne komore ukazali su na problem emigracije obrazovanih ljudi, naglašavajući da Crna Gora ima jedan od najvećih udjela studenata koji studiraju u inostranstvu. Prema UNESCO-u, skoro 25 odsto svih crnogorskih studenata studira van zemlje, a većina se ne vraća.

Prema Popisu stanovništva iz 2023. godine, 26,2 odsto stanovnika Crne Gore starijih od 15 godina ima visoko obrazovanje, dok je broj visokoobrazovanih lica porastao sa 61,8 hiljada u 2003. na 133,9 hiljada u 2023. godini. Iako je došlo do napretka u unapređenju obrazovne strukture, Radojević upozorava na demografske probleme koji bi mogli ugroziti budući razvoj Crne Gore.