Osman Đikić: Srpski pesnik i političar iz BiH

Na današnji dan, 30. marta 1912. godine, umro je Osman Đikić, književnik i publcista. Osman Đikić bio je srpski pesnik i nacionalni radnik, autor drama, publcista i političar iz Bosne i Hercegovine. Rođen je u Mostaru u građanskoj porodici, gde je završio nižu gimnaziju. Zbog javnog izjašnjavanja da je Srbin, a austrougarske vlasti su ga isterale iz petog razreda gimnazije, pa je školovanje nastavio u Beogradu, odakle je otišao u Carigrad, pa u Beč, gde je završio Trgovčku akademiju.

Još dok je bio gimnazijalac, počeo se družiti sa mostarskim pesnicima okupljenim oko lista Zora, Aleksom Šantićem, Svetozarom Ćorovićem i Jovanom Dučićem, pod čijim je uticajem počeo da piše pesme. Do kraja života u svom književnom i javnom delovanju uvek je iskazivao svoje nepokolebljivo srpstvo. Bio je bankarski činovnik u Zagrebu, Brčkom i Mostaru. Osnivač je kulturnog društva bosanskohercegovačke muslimanske mladeži Gajret, koje je prosrpski usmeravalo.

Pored toga, bio je jedan od pokretača i urednik časopisa Musavat, koji je počeo da izlazi u Mostaru. Pokrenuo je Bosanskohercegovački glasnik u Sarajevu, a bio je među pokretačima političkog lista Samouprava i bio mu je glavni urednik. Pisao je pesme i mnoge stvari u prozi, u Bosanskoj Vili, Zori, Carigradskom glasniku i drugim književnim listovima.

Iza sebe je ostavio tri zbirke pesama: Pobratimstvo koju je 1900. godine u Beogradu objavio sa Avdom Karabegovićem i Omer-begom Sulejmanpašićem-Despotovićem. Srpska dubrovačka štamparija štampala mu je knjigu pesama Muslimanskoj mladeži. U izdanju Srpske štamparije sinova Mijata Radovića u Mostaru izašla mu je zbirka pesama Ašiklije. Napisao je i niz rodoljubivih pesama. Sakupljao je narodne pesme (rukopisna zbirka Hercegovčki biser 60 pesama) i beležio običaje (Svadbeni običaji muhamedanaca u Hercegovini, rukopis).

U ljubavnoj lirici se oslanjao na sevdalinku i ugledao na pesnike Istoka, a pobožnom liriko se obraćao muslimanskoj mladeži. Napisao je drame Zlatiјa, Stana i Muhađir. Njegov pozorišni komad “Zlatiјa” prvi put je izveden 1927. godine u Beogradu u novoj zgradi Narodnog pozorišta. Bilo je to povodom obeležavanja 15 godina od njegove smrti. O njegovoj smrti pisao je Cetinjski vjesnik. Osman Đikić je bio sahranjen u Velikom carinskom haremu.

Velika je bila ljubav između Osmana i Zore kojoj su se protivile obe sredine, i Osmanova mostarska, i Zorina beogradska. Saznavši za jedno mahalasko ogovaranje: “Đe će s đaurom, moja ti?”, Osman je iz protesta, ali i iz ogromne ljubavi prema Zori, napisao pesmu “Đaurlko mila” kojom je i zaprosio Zoru. Venčali su se 1905. godine u Beču. Jedan drugi mostarski pesnik, Aleksa Šantić, rekao je jedne prilike Osmanu: “Kakvi smo pesnici – drugi će reći. A ja tebi da kažem: hrabriji si čovek od mene. Tvoja ljubav prema Zori pobijedi i veru i naciju i čaršiju. Ti svoju ljubav oženi, a ja?… Malo je Osmana Đikića, malo… Zato te, brate, kao pesnika volim, a kao čoveka i volim i poštujem…”

Osman je umro u trideset i petoj godini života od tuberkuloze, a njegova supruga Zora je umrla od iste bolesti ubrzo posle njega. Njihova ljubav je prerasla u romantičnu legendu koja traje sve do danas. Zora počiva na pravoslavnom groblju Bjelušine, pod čempresa. Osman pod Derokovim turbetom, u senci Karađozbegove džamije. Od Osmanovog turbeta do Zorine groba može se dosegnuti pesmom: “Đaurlko mila, tuga me mori…” Posle njegove smrti mnoge kulturne ustanove nosile su njegovo ime. U Beogradu je Gajret nosio njegovo ime. Godine 1936. prema projektu beogradskog arhitekte i istoričara umetnosti Aleksandra Deroka, podignuto mu je spomen – turbe u haremu kod Karađoz-begove džamije u koje su preneseni i njegovi posmrtni ostaci iz Velikog carinskog harema. Ustaše su spomen-turbe porušile 1941. godine, a obnovljeno je posle Drugog svetskog rata. U poslednjem ratu spomen-turbe su minirali pripadnici hrvatske paravojne formacije HOS-a. Delimično je obnovljeno 1998. godine.