Nasilje i smrt u bronzano doba: Otkrića iz drevne masovne grobnice u Srbiji

U pitomim ravnicama Srema, nedaleko od reke Save, otkrivena je masovna grobnica koja daje uvid u život i smrt ljudi u bronzanom dobu. Na arheološkom lokalitetu Gomolava, u jednoj grobnici sahranjena su tela 77 ljudi, uglavnom žena i dece. Ova grobnica je otkrivena 1970-ih godina i prvobitno se verovalo da su ljudi umrli od epidemije ili zarazne bolesti, kaže Jovan Koledin, arheolog iz Muzeja Vojvodine.

Međutim, najnovija istraživanja ukazuju na složeniju sliku drevnih zajednica. Istraživači su pažljivo pregledali skelete i došli do saznanja da većina sahranjenih nije pripadala istim zajednicama i da su nasilno ubijeni. Ovo su objavili naučnici Beri Moloj, Linda Fibige, Hans Šrodinger i Miren Iraeta-Orbegozo u svom radu "Velika masovna grobnica iz ranog bronzanog doba pokazuje selektivno nasilje nad ženama i decom u Karpatskom basenu".

Gomolava je arheološki tel - uzvišenje nastalo taloženjem slojeva starih naselja kroz vekove. Ovdje su pronađeni ostaci ljudskih kuća, grobnica, keramike i drugih predmeta koji svjedoče o životu ljudi od bronzanog doba do srednjeg veka. Beri Moloj započeo je istraživanje 2018. godine kako bi istražio kako su društva reagovala na krize koje su obeležile kraj bronzanog doba. Masovne grobnice nisu bile retkost kroz istoriju.

U Srbiji su arheolozi pronašli ostale masovne grobnice koje datiraju od neolita do ranog gvozdenog doba. Grob na Gomolavi, blizu današnjih Hrtkovaca, bio je širok oko 2,9 metara i dubok oko 50 centimetara. U njemu su pronađene keramičke posude, bronzani ukrasi i životinjski ostaci. U ovoj grobnici bilo je mnogo više žena i dece nego u drugim masovnim grobnicama, što ukazuje na to da je njihovo očuvanje u životu moglo biti važno, objašnjava Koledin.

Tim istraživača tvrdi da su deca i mlađe žene često nedostajale iz drugih masovnih grobnica, što sugeriše da je njihovo ubijanje imalo širi društveni i ekonomski značaj. Trećina ubijenih imala je znake teških povreda, dok genetski podaci nisu pokazali tragove smrtonosnih patogena. Istraživači veruju da žrtve nisu poticale iz istog naselja i da nisu bile članovi iste porodice.

Iako su neke informacije ostale nepoznate, istraživači smatraju da su žrtve pažljivo i namerno sahranjene na prepoznatom mestu, što sugeriše ozbiljnost događaja koji je doveo do njihove smrti. Takođe, promene u načinu ratovanja tokom gvozdenog doba ukazuju na ritualna žrtvovanja, ali ova otkrića dovode u pitanje stare pretpostavke o praistorijskim ratovima, koji su možda bili na većem nivou nego što se ranije mislilo.

U bronzanom dobu, Evropa je bila gusto naseljena, ali se ne zna tačan broj stanovnika. Ljudi su obezbeđivali hranu, odeću i sklonište, a životni vek je bio oko 40 godina. U tom periodu, lokalne zajednice su se prilagođavale promenama, a naselja su se osniva na prirodno zaštićenim mestima. Istraživanje Gomolave, koje je počelo krajem 19. veka, ukazuje na to da su ljudi u ovom prostoru živeli od neolita do kasnog srednjeg veka. Na tom lokalitetu pronađene su radionice za preradu metala i razni predmeti, ali ranija istraživanja nisu pronašla vidljive tragove nasilja na kostima sahranjenih.