Dublje razlike u kulturnoj sceni Srbije: Politika, novac i podjele

Na filmskom festivalu u Nišu održana su dva crvena tepiha u razmaku od nekoliko dana, predvođena holivudskom zvezdom Žanom Klodom van Damom. Ovaj događaj otkriva dublje razlike u kulturnoj sceni Srbije, gdje se jedna ekipa glumaca i reditelja okuplja oko vlasti, dok se druga, koja aktivno učestvuje u antivladinim protestima, ističe na drugom festivalu.

Međunarodni filmski festival, pod organizacijom Grada Niša, upravljan od strane Srpske napredne stranke, održan je paralelno sa Niškim filmskim festivalom, koji je organizovalo Udruženje glumaca Srbije. Ovo je prvi put u istoriji da se dva festivala održe u isto vrijeme, što dodatno ukazuje na podjele unutar kulturne scene.

Stručnjaci ističu da se za kulturu izdvaja nedovoljno novca iz budžeta, što dovodi do otkazivanja manifestacija i sukoba unutar kulturnih udruženja. Nikola Selaković, ministar kulture, upozorava na zloupotrebe državnih sredstava u dnevno-političke svrhe. Uloga kulture bi trebala biti prosvetiteljska, ali se često zanemaruje, smatra sociolog Nemanja Zvjer.

Filmski susreti u Nišu su se nekada održavali na letnjoj pozornici u Niškoj tvrđavi, ali je 2025. godine festivala bilo, jer se Udruženje filmskih glumaca Srbije povuklo zbog političke situacije. Godinu dana kasnije, organizovana su dva festivala, ali je Međunarodni filmski festival bio slabo posećen, dok je Niški filmski festival privukao veću publiku.

Milena Dragičević Šešić, profesorka umetnosti, ukazuje na to da aktuelna vlast sputava pregovore između umetnika i lokalnih vlasti, dok se manifestacije održavaju bez legitimnosti. Problemi u kulturi postali su još uočljiviji nakon tragedije u Novom Sadu, gdje je 16 ljudi stradalo, što je pokrenulo masovne proteste.

Finansijski problemi ostaju dugogodišnja boljka kulturne scene. Budžet za kulturu u Srbiji je manji od jedan odsto republičkog budžeta, a brojni festivali su ostali bez sredstava. Na primjer, Bitef i Sterijino pozorje su u 2026. godini ostali bez podrške, dok su neki umetnici otkazali učešće na festivalima u znak solidarnosti s kolegama koji trpe političke pritiske.