Evropa u novoj gasnoj klopci: američki umjesto ruskog gasa

Evropska unija se suočava s novim izazovima u energetskom sektoru, napuštajući ruski zemni gas dok masovno uvozi američki tečni gas, koji je znatno skuplji. Kritičari ukazuju na to da energetska suverenost ne može postojati bez prelaska na čistu energiju.

Prije svega pet godina, više od polovine gasa koji se trošio u Evropi dolazilo je iz Rusije, ali su geopolitičke promjene, uključujući rusku ofanzivu na Ukrajinu, primorale evropske zemlje da smanje uvoz iz Rusije. S obzirom na uništenje Sjevernog toka, pitanje se postavlja: da li Evropa, oslobođena ruskog gasa, sada ponovo ulazi u novu zavisnost? Danas, čak 57 odsto tečnog gasa (LNG) dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država, a procjene govore da bi do 2030. godine taj udeo mogao narasti na 80 odsto.

Sjedinjene Američke Države, koje do 2016. nisu izvozile gas, danas su najveći svjetski izvoznik LNG-a. Američki Institut za ekonomiju energetike i finansijsku analizu (IEEFA) upozorava da EU podriva sopstvene planove iz 2022. o uštedi energije i prelasku na obnovljive izvore. Gas je, iako se smatra 'čistijim' od uglja, i dalje skup, a analitičarka IEEFA, Ana Marija Džejler-Makarevic, naglašava da evropske kompanije nastavljaju da potpisuju nove ugovore.

Jedan od tih ugovora potpisao je grčki konzorcijum Atlantic-See LNG za uvoz američkog gasa, koji će se dalje transportovati kroz Bugarsku i Rumuniju, potencijalno i do Ukrajine. Srbija takođe pokazuje interes za američki tečni gas putem grčkog Aleksandrupolisa. Grčka planira da u naredne dvije decenije dobija 15 milijardi kubika gasa godišnje, dok čitava srpska potrošnja iznosi tri milijarde kubnih metara.

U međuvremenu, njemačka firma Securing Energy for Europe, koja je nasljednica Gazpromovog ogranka, potpisala je ugovor za uvoz 2,25 miliona tona tečnog gasa godišnje iz Luizijane. Ovaj ugovor dolazi u trenutku kada američki predsjednik Donald Tramp hvali svoj uspjeh u postizanju 'energetske dominacije' SAD-a, uključujući sporazum s EU da godišnje kupuje američke energente u vrijednosti od 750 milijardi dolara.

U izvještaju IEEFA se navodi da ovaj sporazum stvara visoki rizik od geopolitičke zavisnosti od američkog LNG-a, što može ugroziti energetski sistem EU. Potražnja za američkim gasom će najvjerovatnije rasti, s obzirom na plan EU da do 2027. godine potpuno zabrani uvoz ruskog gasa. Mađarska, koja još uvijek uvozi rusku energiju, pokreće pravne akcije protiv tog zakona.

Rafele Pirija iz berlinskog Ekološkog instituta ističe da 'diverzifikacija ne može značiti da se zamijeni jedan dominantni dobavljač drugim'. On naglašava potrebu za boljom strategijom koja uzima u obzir današnju geopolitičku realnost.

U Briselu se razmatraju novi planovi, a evropski komesar za energetiku Dan Jorgensen naglašava potrebu za jačanjem nezavisnosti kroz ulaganja u čiste i domaće izvore energije, kao što su vjetroparkovi na moru. On predlaže i diversifikaciju snabdijevanja gasa iz drugih zemalja, poput Kanade, Katara i Alžira.

Preko 120 organizacija civilnog društva u Evropi poslalo je pismo liderima EU, tražeći da se obustavi trgovinski sporazum sa SAD-om koji obavezuje Evropu na uvoz američkih fosilnih goriva. Ovaj apel dolazi nakon što je SAD izvršila vojne akcije u Venecueli i izrazila interesovanje za Grenland.