Provjera činjenica o (ruskim) lažima pred izbore u Njemačkoj

U četiri njemačke pokrajine uskoro se održavaju izbori, a društvene mreže su više nego ikad preplavljene lažnim vijestima i snimcima. Dojče vele je provjerio neke od njih, a mnogo toga ukazuje da iza dezinformacija stoji Rusija.

Erih Šter nije znao šta da misli kada je prvi put vidio lažne video-snimke o sebi: s jedne strane su ga zabavljale te nevjerovatne laži, ali su ga istovremeno i zabrinjavale. „Ne želim da takve stvari budu na internetu. Ali, s druge strane, znam da protiv toga ne mogu ništa da učinim“, kaže Šter. Student je i kandidat stranke Ljevica na izborima za pokrajinski parlament Saksonije-Anhalt i nada se da će zahvaljujući drugom mjestu na izbornoj listi 6. septembra ući u parlament.

Na društvenim mrežama o njemu se tvrdi da je navodno ubio svoju baku kako bi naslijedio njen stan; da je navodno iz ljubomore ubio jednog internet-modela; da je navodno organizovao tajne LGBTQ seksualne zabave na jednom njemačkom univerzitetu; da je navodno pomagao Univerzitetu Bauhaus u Vajmaru da studentima iz zapadne Njemačke dodjeljuje bolje ocjene. U svim tim video-snimcima tvrdi se i da su o tim „zločinima“ izvještavali veliki njemački mediji poput FAZ-a, Stern TV-a, ARD-a i Spiegel TV-a. Navodno, jer nijedna od tih tvrdnji nije tačna, a ni pomenuti mediji nikada nijesu izvještavali o takvim besmislicama. Falsifikovani su čak i njihovi zaštitni znakovi.

Portparol policije okruga Burgenland potvrdio je za DW da Šter nije počinio ubistvo niti se protiv njega vodi istraga. Takođe, ne postoje izvještaji o navodnim seksualnim orgijama na univerzitetu niti o navodnom skandalu sa ocjenama na Univerzitetu Bauhaus u Vajmaru, potvrdila je i portparolka te visokoškolske ustanove.

Prema saznanjima DW, ovi video-snimci dio su ruske operacije Matrjoška, poznate i pod nazivom Overload. Uoči izbora za pokrajinske parlamente, DW je do sada identifikovao više od 180 lažnih objava na platformama X, Bluesky i TikTok. Podaci potiču iz detaljne baze anonimnog istraživačkog kolektiva „Antibot4Navalny“, koji je prvobitno osnovan kako bi razotkrivao dezinformacije usmjerene protiv ruskog opozicionara Alekseja Navaljnog, preminulog u sibirskom kaznenom logoru. Danas taj kolektiv prati ruske operacije na internetu.

DW je pregledao lažne objave koje su se pojavile od 24. juna. Zanimljivo je da se lažne vijesti objavljuju isključivo radnim danima, pa izgleda da ruski akteri vikendom pauziraju. Mnoge od tih objava ciljano diskredituju kandidate na predstojećim izborima za pokrajinske parlamente u Saksoniji-Anhaltu i Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji, na izborima za Predstavnički dom Berlina, kao i na komunalnim izborima u Donjoj Saksoniji, koji će se održati u septembru. Ti izbori smatraju se važnim pokazateljem političkog raspoloženja u Njemačkoj, ali i testom za reformisanu saveznu vladu.

Posmatrače ne iznenađuje što je operacija Matrjoška usmjerena na Njemačku, ali ih iznenađuje njen obim. „Ta kampanja aktivna je na više platformi još od septembra 2023. Među njenim ciljevima već su bili izbori za Bundestag, izbori u Moldaviji, Jermeniji i Olimpijske igre u Francuskoj“, kaže Julija Smirnova iz berlinskog Centra za praćenje, analizu i strategiju (CeMAS), koji već dugo prati operaciju Matrjoška. „Novo je to što ruski akteri sada napadaju konkretne kandidate na nivou pokrajinskih izbora“, kaže Smirnova. Prema njenim zapažanjima, lažima su pogođeni kandidati gotovo svih stranaka, osim desnopopulističke Alternative za Njemačku (AfD) i Saveza Sara Vagenkneht (BSW).

„Još pred izbore za Bundestag primijetili smo da su ruske kampanje po pravilu pokušavale da diskredituju kandidate svih demokratskih stranaka, dok su istovremeno podržavale AfD i BSW. Ovo što sada vidimo uoči pokrajinskih izbora predstavlja nastavak dugoročne ruske strategije podrške strankama koje pokazuju više razumijevanja za Kremlj, uz istovremenu diskreditaciju drugih stranaka i kandidata.“

Sličnu ocjenu iznosi i Pablo Maristani de las Kasas iz Instituta za strateški dijalog (ISD), koji analizira operacije manipulacije i uticaja poput Matrjoške. I on u aktuelnoj kampanji vidi sličnosti sa ranijim ruskim pokušajima uticaja. Narativi i poruke ponovo su „proruski, antinjemački i neprijateljski nastrojeni prema Evropskoj uniji“.

Iako još nije moguće sa potpunom sigurnošću dokazati direktnu povezanost sa ruskom državom, brojni pokazatelji upućuju na Rusiju, kaže Maristani de las Kasas. Na primjer, jedna objava na platformi X na španskom jeziku slučajno je otkrila trag o svom porijeklu. U lažnoj vijesti o kandidatima FDP-a Lidiji Hiskens i Andreasu Zilbersaku, ta njemačka stranka označena je skraćenicom „SvDP“, što odgovara ruskoj skraćenici za „Svobodnaja Demokratičeskaja Partija“, odnosno FDP.